1. Kiến thức trọng tâm
Thực hành quan sát nguyên sinh vật giúp học sinh rèn kĩ năng sử dụng kính hiển vi và nhận biết hình dạng, cách di chuyển của các nguyên sinh vật trong giọt nước. Nguyên sinh vật thường có trong nước ao, hồ, nước ngâm rơm rạ hoặc nước bể cá. Khi quan sát, ta lấy một giọt nước đặt lên lam kính, đậy lamen rồi soi dưới kính hiển vi ở vật kính có độ phóng đại thấp trước, sau đó chuyển sang vật kính có độ phóng đại cao hơn.
Trước khi thực hành, cần chuẩn bị đầy đủ dụng cụ: kính hiển vi quang học, lam kính, lamen, ống nhỏ giọt, khay đựng mẫu, găng tay và khẩu trang. Cần tuân thủ quy tắc an toàn trong phòng thực hành: không nếm, không ngửi trực tiếp mẫu nước; rửa tay sạch bằng xà phòng sau khi thực hành; cẩn thận khi dùng lam kính vì dễ vỡ và gây đứt tay.
Khi quan sát, học sinh vẽ lại hình dạng nguyên sinh vật đã thấy, ghi chú cách di chuyển như di chuyển bằng roi, lông bơi hay chân giả và mô tả đặc điểm nhận dạng. Sau khi quan sát xong, cần vệ sinh dụng cụ, đổ bỏ mẫu đúng nơi quy định và lau sạch bàn thực hành.
2. Ví dụ minh họa
Ví dụ: Khi soi giọt nước ao dưới kính hiển vi, em thấy một sinh vật nhỏ màu xanh lục, di chuyển chậm bằng roi và có khả năng quang hợp. Đó có thể là nguyên sinh vật nào?
Giải: Sinh vật đơn bào, có màu xanh lục do chứa chất diệp lục, di chuyển bằng roi và quang hợp giống tảo lục đơn bào. Đây là nguyên sinh vật thuộc nhóm giống thực vật. Em vẽ lại hình dạng, ghi chú màu sắc và cách di chuyển vào vở thực hành.
3. Ghi nhớ
- Mẫu nguyên sinh vật thường lấy từ nước ao, hồ hoặc nước ngâm rơm rạ.
- Quan sát từ vật kính có độ phóng đại thấp rồi chuyển dần lên cao.
- Tuân thủ an toàn: không nếm mẫu, rửa tay sau khi thực hành.