Bài 4: Sử dụng kính hiển vi quang học

1. Kiến thức trọng tâm

Kính hiển vi quang học là dụng cụ dùng để quan sát các vật rất nhỏ mà mắt thường và kính lúp không nhìn thấy được, như tế bào, vi khuẩn. Nhờ kính hiển vi, con người đã phát hiện ra thế giới vi sinh vật và cấu tạo tế bào của sinh vật.

Cấu tạo của kính hiển vi quang học gồm các bộ phận chính: chân kính, thân kính, bàn kính để đặt tiêu bản, vật kính (thường có các độ phóng đại $4\times$, $10\times$, $40\times$), thị kính ($10\times$), ống kính, núm điều chỉnh thô và núm điều chỉnh tinh, gương hoặc đèn để lấy ánh sáng, kẹp giữ tiêu bản. Độ phóng đại tổng cộng của kính bằng tích số độ phóng đại của thị kính và vật kính, ví dụ thị kính $10\times$ nhân vật kính $40\times$ cho độ phóng đại $400\times$.

Cách sử dụng: đặt kính trên bàn phẳng, vững; điều chỉnh ánh sáng; đặt tiêu bản lên bàn kính, dùng kẹp giữ chặt; quan sát bằng vật kính có độ phóng đại nhỏ nhất trước; dùng núm điều chỉnh thô để lấy nét sơ bộ rồi dùng núm điều chỉnh tinh để ảnh rõ nét; muốn phóng to hơn thì chuyển sang vật kính có độ phóng đại lớn hơn và điều chỉnh lại bằng núm tinh.

Khi sử dụng kính hiển vi, cần nhẹ tay, không chạm tay vào mặt thấu kính, không tự ý tháo rời các bộ phận.

2. Ví dụ minh họa

Ví dụ: Để quan sát tế bào vảy hành, bạn Minh làm tiêu bản, đặt lên bàn kính và quan sát bằng vật kính $10\times$ với thị kính $10\times$.

Hướng dẫn: Độ phóng đại tổng cộng là $10 \times 10 = 100$ lần, nghĩa là ảnh tế bào hiện lên lớn gấp $100$ lần vật thật. Nếu chuyển sang vật kính $40\times$, độ phóng đại sẽ là $10 \times 40 = 400$ lần.

Bài tập: Tính độ phóng đại tổng cộng khi dùng thị kính $10\times$ và vật kính $4\times$.

3. Ghi nhớ

• Kính hiển vi quang học dùng để quan sát vật rất nhỏ như tế bào, vi khuẩn.
• Độ phóng đại tổng cộng = độ phóng đại thị kính × độ phóng đại vật kính.
• Luôn quan sát bằng vật kính nhỏ nhất trước, điều chỉnh thô rồi điều chỉnh tinh; giữ kính sạch, nhẹ tay khi sử dụng.