Bài 5: Đo chiều dài

1. Kiến thức trọng tâm

Đo chiều dài là một trong những phép đo cơ bản nhất trong Khoa học tự nhiên. Đơn vị đo chiều dài trong hệ SI là mét, kí hiệu là m. Ngoài ra còn có các đơn vị khác như kilômét (km), đềximét (dm), centimét (cm), milimét (mm) và micrômét (μm). Mối quan hệ giữa các đơn vị: $1,km = 1000,m$; $1,m = 10,dm = 100,cm = 1000,mm$; $1,mm = 1000,\mu m$.

Dụng cụ đo chiều dài thường dùng là thước kẻ, thước dây, thước cuộn, thước kẹp. Tùy vào vật cần đo mà chọn thước phù hợp: thước kẻ để đo chiều dài quyển vở, thước dây để đo vòng eo, thước cuộn để đo chiều dài sân trường.

Để đo chiều dài chính xác, cần thực hiện các bước: ước lượng độ dài cần đo để chọn thước có giới hạn đo (GHĐ) và độ chia nhỏ nhất (ĐCNN) phù hợp; đặt thước dọc theo vật cần đo, vạch số 0 trùng với một đầu của vật; mắt nhìn thẳng, vuông góc với thước tại vị trí đầu còn lại của vật; đọc kết quả và ghi kèm đơn vị. Giới hạn đo là độ dài lớn nhất mà thước đo được; độ chia nhỏ nhất là khoảng cách giữa hai vạch chia liên tiếp trên thước. Muốn đo chính xác, nên chọn thước có ĐCNN càng nhỏ càng tốt.

Khi đo, cần tránh các sai số như đặt thước lệch, nhìn xiên, đọc nhầm vạch chia.

2. Ví dụ minh họa

Ví dụ: Bạn Hoa đo chiều dài của chiếc bút chì bằng thước kẻ có ĐCNN là $1,mm$. Bạn đặt vạch số 0 trùng với một đầu bút, mắt nhìn vuông góc, đọc được đầu còn lại trùng với vạch $17,5,cm$.

Hướng dẫn: Kết quả đo là $17,5,cm$, tương đương $175,mm$. Nếu dùng thước có ĐCNN là $1,cm$, kết quả chỉ đọc được gần đúng là $18,cm$, kém chính xác hơn. Vì vậy, khi đo các vật nhỏ, nên chọn thước có ĐCNN nhỏ.

Bài tập: Đổi $2,5,m$ ra cm và mm.

3. Ghi nhớ

• Đơn vị đo chiều dài trong hệ SI là mét (m); $1,m = 100,cm = 1000,mm$.
• Chọn thước có GHĐ và ĐCNN phù hợp với vật cần đo.
• Đặt thước dọc theo vật, vạch 0 trùng đầu vật, mắt nhìn vuông góc, đọc và ghi kết quả kèm đơn vị.