- Phạm vi: Bài 1 – Bài 11 (Lịch sử thế giới cổ đại; Thời nguyên thủy trên đất nước ta; Những chuyển biến trong đời sống kinh tế, xã hội; Nước Văn Lang)
Phần 1: Cơ bản
- Nêu 3 loại tư liệu lịch sử kèm ví dụ.
- Năm 257 TCN thuộc thế kỉ nào? Nước Văn Lang ra đời khoảng thế kỉ nào?
- Công cụ bằng đồng đầu tiên xuất hiện ở văn hóa nào trên đất nước ta?
- Công cụ bằng sắt xuất hiện có tác dụng gì đối với sản xuất?
- Nông nghiệp lúa nước phát triển dẫn đến hệ quả xã hội gì?
- Xã hội nguyên thủy tan rã trong điều kiện nào?
- Nước Văn Lang ra đời trong hoàn cảnh nào?
- Ai là người đứng đầu nước Văn Lang? Kinh đô đặt ở đâu?
- Nước Văn Lang gồm bao nhiêu bộ? Đứng đầu bộ là ai?
- Dưới bộ, nước Văn Lang chia thành đơn vị gì? Ai cai quản?
- Cây lương thực chính của cư dân Văn Lang là gì?
- Người dân Văn Lang ở nhà gì? Nêu 2 phong tục tiêu biểu.
- Nghề thủ công tiêu biểu nhất của cư dân Văn Lang là gì?
- Trống đồng Đông Sơn được dùng để làm gì?
- Tín ngưỡng của cư dân Văn Lang là gì?
- Kể tên 2 truyền thuyết gắn với thời Văn Lang.
- Vì sao nông nghiệp lúa nước đóng vai trò quan trọng với cư dân Văn Lang?
- Nêu đời sống tinh thần của cư dân Văn Lang.
Phần 2: Nâng cao
- Trình bày tổ chức bộ máy nhà nước Văn Lang.
- Nêu những chuyển biến kinh tế dẫn đến sự ra đời nhà nước Văn Lang.
- Vì sao nói nhà nước Văn Lang là nhà nước đầu tiên của người Việt?
- So sánh tổ chức xã hội thời nguyên thủy và thời Văn Lang (2 điểm khác nhau).
- Vì sao trống đồng Đông Sơn được coi là biểu tượng văn minh Văn Lang?
- Em hãy nêu ý nghĩa của truyền thuyết Con Rồng cháu Tiên đối với dân tộc Việt Nam.
- Theo em, vì sao Hùng Vương chọn Phong Châu làm kinh đô?
- Nếu là người dân Văn Lang, em sẽ làm gì để bảo vệ đất nước trước ngoại xâm? (trả lời mở, có lập luận)
Đáp án
- Hiện vật (rìu đá, trống đồng); chữ viết (sách, bia đá); truyền miệng (truyền thuyết, ca dao).
- Năm 257 TCN thuộc thế kỉ III TCN; Văn Lang ra đời khoảng thế kỉ VII TCN.
- Văn hóa Phùng Nguyên.
- Năng suất lao động tăng, sản xuất phát triển, tạo ra sản phẩm dư thừa.
- Xuất hiện tư hữu, phân hóa giàu nghèo, hình thành giai cấp.
- Khi xuất hiện tư hữu, phân hóa giàu nghèo, thị tộc tan rã, hình thành giai cấp.
- Kinh tế phát triển, xã hội phân hóa, cần nhà nước quản lý; nhu cầu chống ngoại xâm, trị thủy.
- Hùng Vương; kinh đô Phong Châu (Phú Thọ).
- 15 bộ; đứng đầu bộ là Lạc tướng.
- Chiềng, chạ; do Bồ chính cai quản.
- Lúa gạo.
- Nhà sàn; phong tục: ăn trầu, nhuộm răng đen, xăm mình.
- Đúc đồng (trống đồng Đông Sơn).
- Dùng trong lễ hội, làm hiệu lệnh, làm vật thiêng, chôn theo người chết.
- Thờ cúng tổ tiên, thờ các thần tự nhiên (thần Núi, thần Sông, thần Mặt Trời).
- Con Rồng cháu Tiên; Sơn Tinh – Thủy Tinh (hoặc Thánh Gióng).
- Là nguồn lương thực chính; quyết định định cư lâu dài; tạo sản phẩm dư thừa; gắn với lễ hội, tín ngưỡng.
- Thờ cúng tổ tiên, thần tự nhiên; phong tục ăn trầu, xăm mình; lễ hội, múa hát; truyền thuyết dân gian.
- Đứng đầu là Hùng Vương; giúp việc có Lạc hầu, Lạc tướng; cả nước chia 15 bộ do Lạc tướng đứng đầu; dưới bộ là chiềng, chạ do Bồ chính cai quản.
- Công cụ đồng, sắt ra đời; nông nghiệp lúa nước phát triển; thủ công nghiệp, thương nghiệp phát triển; xuất hiện sản phẩm dư thừa, tư hữu, phân hóa xã hội.
- Vì đây là nhà nước đầu tiên do người Việt tự lập ra, có vua, bộ máy, lãnh thổ, quân đội, đánh dấu bước chuyển từ xã hội nguyên thủy sang xã hội có nhà nước.
- Nguyên thủy: chưa có nhà nước, sống theo thị tộc, bộ lạc, chưa phân hóa giai cấp. Văn Lang: có nhà nước, có vua, bộ máy, phân hóa quý tộc – bình dân – nô tì.
- Thể hiện trình độ đúc đồng tinh xảo; hoa văn phản ánh đời sống, lễ hội, tín ngưỡng; là vật thiêng, biểu tượng văn hóa còn lưu truyền.
- Truyền thuyết thể hiện niềm tự hào nguồn gốc chung "con Rồng cháu Tiên", tinh thần đoàn kết dân tộc.
- Phong Châu ở vùng đất cao, gần sông Hồng, thuận lợi giao thông, nông nghiệp, phòng thủ, trung tâm của các bộ lạc.
- Câu trả lời mở: chấp nhận nếu nêu được việc tham gia bảo vệ đất nước (rèn luyện, đoàn kết, cảnh giác, giữ gìn văn hóa…) kèm lập luận hợp lý.