1. Kiến thức trọng tâm
Cấu trúc điều khiển là cách tổ chức các bước trong thuật toán, quyết định bước nào được thực hiện, thực hiện khi nào và lặp lại bao nhiêu lần. Có ba cấu trúc điều khiển cơ bản: cấu trúc tuần tự, cấu trúc rẽ nhánh và cấu trúc lặp.
Cấu trúc tuần tự là các bước được thực hiện lần lượt từ trên xuống dưới, bước trước xong mới đến bước sau. Đây là cấu trúc đơn giản nhất, xuất hiện trong hầu hết các thuật toán.
Cấu trúc rẽ nhánh là việc lựa chọn thực hiện bước nào tùy thuộc vào một điều kiện. Nếu điều kiện đúng thì làm việc này, nếu điều kiện sai thì làm việc khác hoặc không làm gì cả. Ví dụ: nếu trời mưa thì mang ô, nếu không thì không mang ô.
Cấu trúc lặp là việc thực hiện lại một hoặc nhiều bước nhiều lần cho đến khi thỏa mãn điều kiện dừng. Ví dụ: lặp lại việc cộng điểm cho đến khi hết danh sách học sinh. Nhờ cấu trúc lặp, máy tính có thể xử lý hàng nghìn dữ liệu giống nhau mà không cần viết lại các bước.
2. Ví dụ minh họa
Thuật toán kiểm tra học sinh có được khen thưởng hay không:
- Nhập điểm trung bình của học sinh.
- Nếu điểm trung bình từ 8,0 trở lên thì in ra "Được khen thưởng".
- Nếu điểm trung bình dưới 8,0 thì in ra "Chưa được khen thưởng".
- Kết thúc.
Bước 2 và bước 3 là cấu trúc rẽ nhánh: tùy vào điều kiện "điểm trung bình từ 8,0 trở lên" đúng hay sai mà máy tính chọn thông báo phù hợp. Nếu thay điều kiện thành "điểm trung bình từ 9,0 trở lên", kết quả sẽ khác đi. Muốn kiểm tra cho cả lớp 40 học sinh, ta dùng cấu trúc lặp để thực hiện các bước trên cho từng học sinh.
3. Ghi nhớ
- Ba cấu trúc điều khiển cơ bản: tuần tự, rẽ nhánh và lặp.
- Tuần tự: các bước thực hiện lần lượt từ trên xuống dưới.
- Rẽ nhánh: chọn bước thực hiện tùy thuộc điều kiện đúng hay sai.
- Lặp: thực hiện lại các bước nhiều lần đến khi thỏa mãn điều kiện dừng.