Bài 7: Thực hành đo góc trên mặt đất

1. Kiến thức trọng tâm

Để đo góc trên mặt đất, người ta dùng giác kế, một dụng cụ gồm một đĩa tròn chia độ đặt nằm ngang trên một giá ba chân. Đĩa tròn có tâm là điểm đặt giác kế, trên đĩa có một thanh quay được dùng để ngắm các điểm cần đo. Khi đo góc $ACB$ với đỉnh $C$ trên mặt đất, ta đặt giác kế sao cho tâm của đĩa trùng với điểm $C$, đưa thanh ngắm về vị trí trùng với hướng $CA$ rồi đọc số đo trên đĩa, sau đó quay thanh ngắm đến hướng $CB$ và đọc số đo mới. Hiệu hai số đo chính là số đo góc $ACB$.

Việc thực hành giúp học sinh hiểu ứng dụng của góc trong đo đạc thực tế.

2. Ví dụ minh họa

Một nhóm học sinh đo góc $ACB$ trên sân trường. Giác kế đặt tại $C$. Khi ngắm điểm $A$, thanh ngắm chỉ vạch $20^\circ$. Khi quay thanh ngắm đến điểm $B$, thanh ngắm chỉ vạch $95^\circ$.

a) Tính số đo góc $ACB$. b) Nếu đổi vị trí ngắm, tức ngắm $B$ trước rồi ngắm $A$ sau, kết quả đo có thay đổi không? Vì sao?

Lời giải. a) Số đo góc $ACB$ bằng hiệu hai số đo đọc được: $\widehat{ACB} = 95^\circ - 20^\circ = 75^\circ$.

b) Kết quả đo không thay đổi. Khi ngắm $B$ trước, thanh ngắm chỉ $95^\circ$; khi ngắm $A$ sau, thanh ngắm chỉ $20^\circ$. Hiệu số đo vẫn là $95^\circ - 20^\circ = 75^\circ$. Góc $ACB$ là góc có số đo không âm nên ta luôn lấy giá trị tuyệt đối của hiệu hai lần đọc.

Chú ý: trong thực tế, cần đo nhiều lần rồi lấy giá trị trung bình để giảm sai số.

3. Ghi nhớ

• Giác kế dùng để đo góc trên mặt đất, gồm đĩa tròn chia độ và thanh ngắm.
• Đặt giác kế sao cho tâm đĩa trùng với đỉnh góc cần đo.
• Số đo góc bằng hiệu hai số đo đọc được khi ngắm hai cạnh của góc.
• Đo nhiều lần và lấy giá trị trung bình giúp kết quả chính xác hơn.