Phạm vi: Bài 1: Giới thiệu về trồng trọt; Bài 2: Làm đất trồng cây; Bài 3: Gieo trồng, chăm sóc và phòng trừ sâu, bệnh cho cây trồng; Bài 4: Thu hoạch sản phẩm trồng trọt; Bài 5: Nhân giống vô tính cây trồng; Bài 6: Dự án trồng rau an toàn.
Phần 1: Cơ bản
Bài 1. Trồng trọt là gì? Nêu ba vai trò của trồng trọt.
Bài 2. Kể tên năm nhóm cây trồng và cho một ví dụ cho mỗi nhóm.
Bài 3. Làm đất trồng cây gồm những công việc nào?
Bài 4. Phân biệt bón lót và bón thúc.
Bài 5. Nêu các công việc chăm sóc cây trồng sau khi gieo.
Bài 6. Nêu ba biện pháp phòng trừ sâu, bệnh cho cây trồng.
Bài 7. Nêu hai dấu hiệu cho thấy rau ăn lá đã đến thời điểm thu hoạch.
Bài 8. Sau khi thu hoạch, sản phẩm trồng trọt cần được xử lí như thế nào?
Bài 9. Nhân giống vô tính cây trồng là gì?
Bài 10. Kể tên ba phương pháp nhân giống vô tính cây trồng.
Bài 11. Phương pháp giâm cành là gì? Cho hai ví dụ cây được nhân giống bằng giâm cành.
Bài 12. Phương pháp chiết cành là gì? Cho hai ví dụ cây được nhân giống bằng chiết cành.
Bài 13. Phương pháp ghép cành là gì? Cho hai ví dụ cây được nhân giống bằng ghép cành.
Bài 14. Nêu hai ưu điểm và hai nhược điểm của nhân giống vô tính.
Bài 15. Rau an toàn là rau như thế nào?
Bài 16. Nêu các bước chính trong dự án trồng rau an toàn.
Bài 17. Thời gian cách li khi dùng thuốc bảo vệ thực vật là gì? Vì sao phải tuân thủ thời gian cách li?
Bài 18. Đúng hay sai? "Cây con nhân giống vô tính giống hệt cây mẹ về đặc tính." Giải thích.
Phần 2: Nâng cao
Bài 19. So sánh nhân giống hữu tính và nhân giống vô tính. Trong trường hợp nào nên dùng nhân giống vô tính?
Bài 20. Một cành hoa hồng giâm xuống đất ẩm nhưng để dưới nắng gắt, sau một tuần cành bị héo khô. Hãy giải thích nguyên nhân và nêu cách khắc phục.
Bài 21. Gia đình bạn Hoa có một cây ổi ngon, ngọt. Bạn Hoa muốn nhân giống cây ổi này để trồng thêm nhiều cây con giữ nguyên phẩm chất. Em hãy tư vấn phương pháp nhân giống phù hợp và trình bày các bước thực hiện.
Bài 22. Phân tích vì sao cây trồng từ hạt thường có hệ rễ khỏe hơn cây nhân giống vô tính, nhưng lại lâu ra hoa, kết quả hơn.
Bài 23. Em hãy lập kế hoạch trồng rau an toàn cho một luống rau muống trong vườn trường (mục tiêu, các bước, cách chăm sóc an toàn, cách đánh giá).
Bài 24. Một người trồng rau phun thuốc trừ sâu và thu hoạch rau ngay hôm sau để bán. Hành động này gây hại gì? Em sẽ khuyên người đó như thế nào?
Bài 25. Em hãy đề xuất ba việc làm cụ thể để tuyên truyền về rau an toàn cho gia đình và bạn bè.
Bài 26. Em hãy tìm hiểu ở địa phương: người dân thường nhân giống loại cây trồng nào bằng phương pháp vô tính? Mô tả ngắn gọn phương pháp đó.
Đáp án
Bài 1. Trồng trọt là hoạt động gieo trồng, chăm sóc và thu hoạch cây trồng để tạo ra sản phẩm phục vụ đời sống con người. Vai trò: cung cấp lương thực, thực phẩm; cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp; tạo việc làm, tăng thu nhập; bảo vệ môi trường.
Bài 2. Cây lương thực (lúa); cây rau (cải); cây ăn quả (cam); cây công nghiệp (cà phê); cây lấy sợi (bông).
Bài 3. Cày (xới) đất; bừa, san phẳng; lên luống; bón lót.
Bài 4. Bón lót: bón trước khi gieo trồng, thường dùng phân hữu cơ, phân lân, cung cấp dinh dưỡng ban đầu. Bón thúc: bón trong quá trình cây sinh trưởng, thường dùng phân đạm, kali, bổ sung dinh dưỡng kịp thời.
Bài 5. Tưới nước; bón thúc; tỉa cây; làm cỏ, xới đất, vun gốc; phòng trừ sâu, bệnh.
Bài 6. Biện pháp canh tác (vệ sinh đồng ruộng, luân canh, giống kháng bệnh); biện pháp sinh học (thiên địch, chế phẩm sinh học); biện pháp hóa học (thuốc trừ sâu, bệnh); biện pháp thủ công (bắt sâu, ngắt lá bệnh).
Bài 7. Cây đạt kích thước, khối lượng theo yêu cầu; lá xanh tươi, non vừa phải, chưa già, chưa ra hoa.
Bài 8. Phân loại, loại bỏ sản phẩm hỏng; làm sạch, sơ chế; đóng gói; bảo quản nơi thoáng mát, khô ráo.
Bài 9. Nhân giống vô tính là tạo ra cây mới từ một bộ phận của cây mẹ (cành, lá, rễ, thân...) mà không qua quá trình thụ phấn, thụ tinh.
Bài 10. Giâm cành; chiết cành; ghép cành (ghép mắt, ghép đoạn cành).
Bài 11. Giâm cành: cắt một đoạn cành của cây mẹ, cắm xuống đất ẩm để cành ra rễ thành cây mới. Ví dụ: rau muống, hoa hồng, sắn, khoai lang.
Bài 12. Chiết cành: khoanh vỏ một đoạn cành trên cây mẹ, bó bầu đất ẩm để cành ra rễ rồi mới cắt trồng. Ví dụ: cam, chanh, ổi, vải.
Bài 13. Ghép cành: ghép một bộ phận (mắt, đoạn cành) của cây này lên cây khác để chúng tiếp hợp và phát triển thành cây mới. Ví dụ: xoài, nhãn, cam, táo.
Bài 14. Ưu điểm: cây con giữ nguyên phẩm chất tốt của cây mẹ; cho thu hoạch sớm. Nhược điểm: cây con dễ thoái hóa nếu nhân giống nhiều lần; hệ rễ kém phát triển; dễ lây lan sâu bệnh từ cây mẹ.
Bài 15. Rau an toàn là rau được sản xuất theo quy trình đảm bảo an toàn: đúng giống, đất và nước sạch, bón phân và dùng thuốc đúng quy định, thu hoạch đúng thời gian cách li, dư lượng độc hại trong giới hạn cho phép.
Bài 16. Lập kế hoạch → chuẩn bị dụng cụ, vật liệu → làm đất, gieo trồng → chăm sóc (tưới nước, bón phân, phòng trừ sâu bệnh an toàn) → thu hoạch đúng thời gian cách li → đánh giá kết quả, báo cáo.
Bài 17. Thời gian cách li là khoảng thời gian tối thiểu từ lần phun thuốc cuối cùng đến khi thu hoạch để dư lượng thuốc giảm xuống mức an toàn. Phải tuân thủ để rau không còn dư lượng thuốc độc hại, an toàn cho người ăn.
Bài 18. Đúng. Vì cây con được tạo ra từ bộ phận của cây mẹ, mang bộ gen giống hệt cây mẹ, không qua thụ tinh nên không có sự tổ hợp gen mới.
Bài 19. Nhân giống hữu tính (gieo hạt): cây mới từ hạt qua thụ tinh; hệ rễ khỏe, cây sống lâu, tạo được giống mới; nhưng cây con dễ biến đổi, lâu ra hoa kết quả. Nhân giống vô tính: cây mới từ bộ phận cây mẹ; giữ nguyên phẩm chất cây mẹ, thu hoạch sớm; nhưng dễ thoái hóa, hệ rễ kém. Nên dùng nhân giống vô tính khi muốn giữ nguyên phẩm chất tốt của cây mẹ (cây ăn quả ngon, hoa đẹp) và muốn thu hoạch sớm.
Bài 20. Nguyên nhân: cành giâm chưa có rễ nên chưa hút được nước; nắng gắt làm cành mất nước nhanh, bị héo khô, chết. Cách khắc phục: giâm cành nơi râm mát hoặc che nắng, giữ ẩm cho đất và cành, tưới nước đều đặn.
Bài 21. Nên dùng phương pháp chiết cành (hoặc ghép cành). Các bước chiết cành: chọn cành bánh tẻ, khỏe mạnh → khoanh vỏ đoạn cành dài 2–3 cm, cạo sạch tầng sinh gỗ → bó bầu đất ẩm quanh chỗ khoanh vỏ, bọc kín bằng ni lông → sau khi cành ra rễ nhiều, cắt cành khỏi cây mẹ, đem trồng.
Bài 22. Cây trồng từ hạt có rễ cọc phát triển từ phôi, ăn sâu, hút nước và dinh dưỡng tốt nên hệ rễ khỏe, cây sống lâu. Nhưng cây từ hạt phải trải qua giai đoạn non dài trước khi ra hoa, kết quả. Cây nhân giống vô tính dùng cành đã trưởng thành của cây mẹ nên ra hoa, kết quả sớm, nhưng rễ mọc từ mô sẹo, thường là rễ chùm, kém ăn sâu.
Bài 23. Kế hoạch mẫu: Mục tiêu — trồng rau muống an toàn phục vụ bữa ăn, rèn kĩ năng. Các bước: lập kế hoạch; chuẩn bị dụng cụ, hạt giống, phân bón; làm đất, lên luống, bón lót; gieo hạt; chăm sóc: tưới nước đều, bón thúc đúng quy định, phòng trừ sâu bệnh bằng biện pháp sinh học và thủ công, tỉa cây, làm cỏ; thu hoạch đúng thời gian cách li. Đánh giá: ghi chép sự sinh trưởng, năng suất, chất lượng, rút kinh nghiệm, báo cáo.
Bài 24. Hành động gây hại: rau còn dư lượng thuốc trừ sâu vượt mức cho phép, gây ngộ độc cho người ăn, vi phạm quy định an toàn thực phẩm, mất uy tín người bán. Khuyên: tuân thủ thời gian cách li, chỉ thu hoạch sau khi hết thời gian cách li; dùng thuốc đúng quy định; ưu tiên biện pháp an toàn.
Bài 25. Ví dụ: làm áp phích tuyên truyền về rau an toàn; thuyết trình trước lớp; kể cho gia đình, bạn bè về lợi ích của rau an toàn và cách nhận biết rau an toàn; cùng gia đình trồng một luống rau an toàn.
Bài 26. Tùy địa phương, chấp nhận đáp án đúng, mô tả đúng phương pháp địa phương (ví dụ: giâm cành rau muống, chiết cành cam, ghép mắt xoài...).