Bài tập — Bài 16: Sự phản xạ ánh sáng

Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)

Câu 1. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng kiến thức cần ghi nhớ trong bài Bài 16: Sự phản xạ ánh sáng? A. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. B. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. C. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác. D. Sự phản xạ ánh sáng: ánh sáng bị bật trở lại khi gặp bề mặt vật.

Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài 16: Sự phản xạ ánh sáng, khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. Tia tới, tia phản xạ và pháp tuyến cùng nằm trong một mặt phẳng. B. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. C. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. D. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại.

Câu 3. Theo phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 16: Sự phản xạ ánh sáng, phát biểu nào sau đây là đúng? A. Kết luận ngay kết quả khi chưa đối chiếu với quy tắc hoặc định nghĩa trong bài học. B. Khi ánh sáng gặp bề mặt vật, một phần ánh sáng bị bật trở lại, gọi là sự phản xạ ánh sáng. C. Thay đổi toàn bộ quy tắc trọng tâm của bài học theo cảm tính cá nhân. D. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học.

Câu 4. Để nắm vững và vận dụng tốt bài Bài 16: Sự phản xạ ánh sáng, học sinh cần lưu ý điều nào sau đây? A. Không cần ghi nhớ các lưu ý trọng tâm vì chúng không ảnh hưởng đến việc làm bài tập. B. Áp dụng ngược lại hoàn toàn so với quy tắc và hướng dẫn trong phần kiến thức trọng tâm. C. Pháp tuyến là đường thẳng vuông góc với mặt phản xạ tại điểm tới. D. Chỉ cần đọc lướt tiêu đề bài học mà không cần nắm vững nội dung chi tiết từng mục.

Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học

Bài 1 (Cơ bản — Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm). Dựa vào phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 16: Sự phản xạ ánh sáng, em hãy trình bày các khái niệm, quy tắc hoặc nội dung cốt lõi của tiết học và nêu ý nghĩa của chúng.

Bài 2 (Thực hành — Phân tích & Giải mẫu theo ví dụ tiết học). Đọc kĩ tình huống/ví dụ trọng tâm của tiết học dưới đây, sau đó tự trình bày lại các bước thực hiện và nêu nhận xét rút ra:

Chiếu một tia sáng từ đèn pin tới gương phẳng sao cho tia tới hợp với pháp tuyến một góc $30^\circ$ . Tia phản xạ cũng hợp với pháp tuyến một góc $30^\circ$ nhưng ở phía bên kia của pháp tuyến. Nếu xoay đèn để góc tới tăng lên $50^\circ$ , góc phản xạ cũng tăng lên $50^\circ$ . Thí nghiệm chứng tỏ góc tới luôn bằng góc phản xạ. Nhờ định luật này, người ta có thể tính trước hướng của tia phản xạ khi thiết kế gương chiếu hậu cho xe máy.

Bài 3 (Vận dụng — Áp dụng quy tắc ghi nhớ vào bài tập). Vận dụng các điểm ghi nhớ trọng tâm của bài Bài 16: Sự phản xạ ánh sáng để giải thích hoặc thực hiện yêu cầu thực hành mở rộng sau:

Định luật phản xạ ánh sáng giúp giải thích nhiều hiện tượng: ta nhìn thấy mình trong gương, thấy hình ảnh cây cối soi bóng trên mặt hồ yên lặng, và các thiết bị như kính tiềm vọng, gương chiếu hậu đều hoạt động dựa trên sự phản xạ ánh sáng.

Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Hai xe cùng xuất phát: xe A đi 30 km trong 40 phút, xe B đi 45 km trong 1 giờ. Xe nào chuyển động nhanh hơn? Vì sao?

Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Một người đi xe đạp từ nhà đến trường dài 3,6 km hết 12 phút. Tính tốc độ của người đó theo km/h và m/s.

Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Đồ thị quãng đường – thời gian của một vật là đường thẳng đi qua gốc tọa độ, sau 5 s vật đi được 25 m. Tính tốc độ của vật và quãng đường vật đi được sau 12 s.

Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết

1. Đáp án phần Trắc nghiệm

Bảng đáp án: 1-D, 2-A, 3-B, 4-C.
Giải thích chi tiết:
- Câu 1 (D): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Sự phản xạ ánh sáng: ánh sáng bị bật trở lại khi gặp bề mặt vật."
- Câu 2 (A): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Tia tới, tia phản xạ và pháp tuyến cùng nằm trong một mặt phẳng."
- Câu 3 (B): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Khi ánh sáng gặp bề mặt vật, một phần ánh sáng bị bật trở lại, gọi là sự phản xạ ánh sáng."
- Câu 4 (C): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Pháp tuyến là đường thẳng vuông góc với mặt phản xạ tại điểm tới."

2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành

Bài 1:
- Nội dung cốt lõi cần trình bày: Khi ánh sáng gặp bề mặt vật, một phần ánh sáng bị bật trở lại, gọi là sự phản xạ ánh sáng. Tia sáng tới, tia sáng phản xạ và pháp tuyến tại điểm tới cùng nằm trong một mặt phẳng.
- Tổng kết ghi nhớ: Sự phản xạ ánh sáng: ánh sáng bị bật trở lại khi gặp bề mặt vật.; Tia tới, tia phản xạ và pháp tuyến cùng nằm trong một mặt phẳng.; Định luật phản xạ ánh sáng: góc tới bằng góc phản xạ.
Bài 2:
- Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Chiếu một tia sáng từ đèn pin tới gương phẳng sao cho tia tới hợp với pháp tuyến một góc $30^\circ$ . Tia phản xạ cũng hợp với pháp tuyến một góc $30^\circ$ nhưng ở phía bên kia của pháp tuyến. Nếu xoay đèn để góc tới tăng lên $50^\circ$ , góc phản xạ cũng tăng lên $50^\circ$ . Thí nghiệm chứng tỏ góc tới luôn bằng góc phản xạ. Nhờ định luật này, người ta có thể tính trước hướng của tia phản xạ khi thiết kế gương chiếu hậu cho xe máy.
- Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.
Bài 3:
- Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 16: Sự phản xạ ánh sáng (Sự phản xạ ánh sáng: ánh sáng bị bật trở lại khi gặp bề mặt vật.; Tia tới, tia phản xạ và pháp tuyến cùng nằm trong một mặt phẳng.; Định luật phản xạ ánh sáng: góc tới bằng góc phản xạ.).
- Lời giải mẫu/Nhận xét: Định luật phản xạ ánh sáng giúp giải thích nhiều hiện tượng: ta nhìn thấy mình trong gương, thấy hình ảnh cây cối soi bóng trên mặt hồ yên lặng, và các thiết bị như kính tiềm vọng, gương chiếu hậu đều hoạt động dựa trên sự phản xạ ánh sáng.
Bài 4: v_A = 30 / (40/60) = 45 km/h. v_B = 45 / 1 = 45 km/h. Hai xe chuyển động nhanh như nhau.
Bài 5: 12 phút = 0,2 giờ. v = 3,6 / 0,2 = 18 km/h = 5 m/s.
Bài 6: v = s / t = 25 / 5 = 5 m/s. Sau 12 s: s = 5 × 12 = 60 m.

Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)

Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học

Chiếu một tia sáng từ đèn pin tới gương phẳng sao cho tia tới hợp với pháp tuyến một góc $30^\circ$ . Tia phản xạ cũng hợp với pháp tuyến một góc $30^\circ$ nhưng ở phía bên kia của pháp tuyến. Nếu xoay đèn để góc tới tăng lên $50^\circ$ , góc phản xạ cũng tăng lên $50^\circ$ . Thí nghiệm chứng tỏ góc tới luôn bằng góc phản xạ. Nhờ định luật này, người ta có thể tính trước hướng của tia phản xạ khi thiết kế gương chiếu hậu cho xe máy.

Định luật phản xạ ánh sáng giúp giải thích nhiều hiện tượng: ta nhìn thấy mình trong gương, thấy hình ảnh cây cối soi bóng trên mặt hồ yên lặng, và các thiết bị như kính tiềm vọng, gương chiếu hậu đều hoạt động dựa trên sự phản xạ ánh sáng.

Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Hai xe cùng xuất phát: xe A đi 30 km trong 40 phút, xe B đi 45 km trong 1 giờ. Xe nào chuyển động nhanh hơn? Vì sao?

Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết

1. Đáp án phần Trắc nghiệm

Bảng đáp án: 1-D, 2-A, 3-B, 4-C.

Giải thích chi tiết:

Câu 1 (D): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Sự phản xạ ánh sáng: ánh sáng bị bật trở lại khi gặp bề mặt vật."
Câu 2 (A): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Tia tới, tia phản xạ và pháp tuyến cùng nằm trong một mặt phẳng."
Câu 3 (B): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Khi ánh sáng gặp bề mặt vật, một phần ánh sáng bị bật trở lại, gọi là sự phản xạ ánh sáng."
Câu 4 (C): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Pháp tuyến là đường thẳng vuông góc với mặt phản xạ tại điểm tới."

2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành

Bài 1:

Nội dung cốt lõi cần trình bày: Khi ánh sáng gặp bề mặt vật, một phần ánh sáng bị bật trở lại, gọi là sự phản xạ ánh sáng. Tia sáng tới, tia sáng phản xạ và pháp tuyến tại điểm tới cùng nằm trong một mặt phẳng.
Tổng kết ghi nhớ: Sự phản xạ ánh sáng: ánh sáng bị bật trở lại khi gặp bề mặt vật.; Tia tới, tia phản xạ và pháp tuyến cùng nằm trong một mặt phẳng.; Định luật phản xạ ánh sáng: góc tới bằng góc phản xạ.

Bài 2:

Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Chiếu một tia sáng từ đèn pin tới gương phẳng sao cho tia tới hợp với pháp tuyến một góc $30^\circ$ . Tia phản xạ cũng hợp với pháp tuyến một góc $30^\circ$ nhưng ở phía bên kia của pháp tuyến. Nếu xoay đèn để góc tới tăng lên $50^\circ$ , góc phản xạ cũng tăng lên $50^\circ$ . Thí nghiệm chứng tỏ góc tới luôn bằng góc phản xạ. Nhờ định luật này, người ta có thể tính trước hướng của tia phản xạ khi thiết kế gương chiếu hậu cho xe máy.
Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.

Bài 3:

Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 16: Sự phản xạ ánh sáng (Sự phản xạ ánh sáng: ánh sáng bị bật trở lại khi gặp bề mặt vật.; Tia tới, tia phản xạ và pháp tuyến cùng nằm trong một mặt phẳng.; Định luật phản xạ ánh sáng: góc tới bằng góc phản xạ.).
Lời giải mẫu/Nhận xét: Định luật phản xạ ánh sáng giúp giải thích nhiều hiện tượng: ta nhìn thấy mình trong gương, thấy hình ảnh cây cối soi bóng trên mặt hồ yên lặng, và các thiết bị như kính tiềm vọng, gương chiếu hậu đều hoạt động dựa trên sự phản xạ ánh sáng.

Bài 4: v_A = 30 / (40/60) = 45 km/h. v_B = 45 / 1 = 45 km/h. Hai xe chuyển động nhanh như nhau.

Bài 5: 12 phút = 0,2 giờ. v = 3,6 / 0,2 = 18 km/h = 5 m/s.

Bài 6: v = s / t = 25 / 5 = 5 m/s. Sau 12 s: s = 5 × 12 = 60 m.