Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)
Câu 1. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng kiến thức cần ghi nhớ trong bài Bài 21: Khái quát về trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng? A. Trao đổi chất: cơ thể lấy chất cần thiết, biến đổi và thải chất không cần thiết. B. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. C. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. D. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác.
Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài 21: Khái quát về trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng, khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. B. Chuyển hóa năng lượng: biến đổi năng lượng từ dạng này sang dạng khác trong cơ thể. C. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. D. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại.
Câu 3. Theo phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 21: Khái quát về trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng, phát biểu nào sau đây là đúng? A. Kết luận ngay kết quả khi chưa đối chiếu với quy tắc hoặc định nghĩa trong bài học. B. Thay đổi toàn bộ quy tắc trọng tâm của bài học theo cảm tính cá nhân. C. Trao đổi chất là quá trình cơ thể lấy các chất cần thiết từ môi trường, biến đổi chúng và thải ra các chất không cần thiết. D. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học.
Câu 4. Để nắm vững và vận dụng tốt bài Bài 21: Khái quát về trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng, học sinh cần lưu ý điều nào sau đây? A. Không cần ghi nhớ các lưu ý trọng tâm vì chúng không ảnh hưởng đến việc làm bài tập. B. Áp dụng ngược lại hoàn toàn so với quy tắc và hướng dẫn trong phần kiến thức trọng tâm. C. Chỉ cần đọc lướt tiêu đề bài học mà không cần nắm vững nội dung chi tiết từng mục. D. Hai quá trình này gắn chặt với nhau và là cơ sở của sự sống.
Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học
Bài 1 (Cơ bản — Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm). Dựa vào phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 21: Khái quát về trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng, em hãy trình bày các khái niệm, quy tắc hoặc nội dung cốt lõi của tiết học và nêu ý nghĩa của chúng.
Bài 2 (Thực hành — Phân tích & Giải mẫu theo ví dụ tiết học). Đọc kĩ tình huống/ví dụ trọng tâm của tiết học dưới đây, sau đó tự trình bày lại các bước thực hiện và nêu nhận xét rút ra:
Khi chạy bộ, cơ thể cần nhiều năng lượng hơn. Nhịp thở tăng lên để lấy thêm oxygen, tim đập nhanh hơn để đưa oxygen và chất dinh dưỡng đến các cơ. Trong tế bào cơ, glucose được phân giải để giải phóng năng lượng giúp cơ co lại. Đồng thời, cơ thể thải ra nhiều khí carbon dioxide hơn và toát mồ hôi để hạ nhiệt. Ví dụ này cho thấy trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng diễn ra mạnh hơn khi cơ thể hoạt động nhiều.
Bài 3 (Vận dụng — Áp dụng quy tắc ghi nhớ vào bài tập). Vận dụng các điểm ghi nhớ trọng tâm của bài Bài 21: Khái quát về trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng để giải thích hoặc thực hiện yêu cầu thực hành mở rộng sau:
Vì vậy, ăn uống đầy đủ, uống đủ nước, hít thở không khí trong lành và vận động hợp lí là những việc giúp cơ thể trao đổi chất tốt.
Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Một vật dao động 600 lần trong 2 giây. Tính tần số dao động của vật.
Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). So sánh âm do hai vật phát ra: vật A dao động với tần số 300 Hz, vật B dao động với tần số 150 Hz. Vật nào phát ra âm cao hơn? Vì sao?
Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Lập công thức hóa học của hợp chất tạo bởi Mg (II) và O (II).
Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết
1. Đáp án phần Trắc nghiệm
- Bảng đáp án: 1-A, 2-B, 3-C, 4-D.
- Giải thích chi tiết:
- Câu 1 (A): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Trao đổi chất: cơ thể lấy chất cần thiết, biến đổi và thải chất không cần thiết."
- Câu 2 (B): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Chuyển hóa năng lượng: biến đổi năng lượng từ dạng này sang dạng khác trong cơ thể."
- Câu 3 (C): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Trao đổi chất là quá trình cơ thể lấy các chất cần thiết từ môi trường, biến đổi chúng và thải ra các chất không cần thiết."
- Câu 4 (D): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Hai quá trình này gắn chặt với nhau và là cơ sở của sự sống."
2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành
- Bài 1:
- Nội dung cốt lõi cần trình bày: Trao đổi chất là quá trình cơ thể lấy các chất cần thiết từ môi trường, biến đổi chúng và thải ra các chất không cần thiết. Chuyển hóa năng lượng là quá trình biến đổi năng lượng từ dạng này sang dạng khác trong cơ thể.
- Tổng kết ghi nhớ: Trao đổi chất: cơ thể lấy chất cần thiết, biến đổi và thải chất không cần thiết.; Chuyển hóa năng lượng: biến đổi năng lượng từ dạng này sang dạng khác trong cơ thể.; Quang hợp tổng hợp chất hữu cơ; hô hấp tế bào phân giải chất hữu cơ để giải phóng năng lượng.
- Bài 2:
- Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Khi chạy bộ, cơ thể cần nhiều năng lượng hơn. Nhịp thở tăng lên để lấy thêm oxygen, tim đập nhanh hơn để đưa oxygen và chất dinh dưỡng đến các cơ. Trong tế bào cơ, glucose được phân giải để giải phóng năng lượng giúp cơ co lại. Đồng thời, cơ thể thải ra nhiều khí carbon dioxide hơn và toát mồ hôi để hạ nhiệt. Ví dụ này cho thấy trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng diễn ra mạnh hơn khi cơ thể hoạt động nhiều.
- Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.
- Bài 3:
- Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 21: Khái quát về trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng (Trao đổi chất: cơ thể lấy chất cần thiết, biến đổi và thải chất không cần thiết.; Chuyển hóa năng lượng: biến đổi năng lượng từ dạng này sang dạng khác trong cơ thể.; Quang hợp tổng hợp chất hữu cơ; hô hấp tế bào phân giải chất hữu cơ để giải phóng năng lượng.).
- Lời giải mẫu/Nhận xét: Vì vậy, ăn uống đầy đủ, uống đủ nước, hít thở không khí trong lành và vận động hợp lí là những việc giúp cơ thể trao đổi chất tốt.
- Bài 4: f = 600 / 2 = 300 Hz.
- Bài 5: Vật A phát ra âm cao hơn vì tần số dao động của A (300 Hz) lớn hơn của B (150 Hz).
- Bài 6: MgₓOᵧ: II·x = II·y → x/y = 1/1 → MgO.