1. Kiến thức trọng tâm
Trao đổi chất là quá trình cơ thể lấy các chất cần thiết từ môi trường, biến đổi chúng và thải ra các chất không cần thiết. Chuyển hóa năng lượng là quá trình biến đổi năng lượng từ dạng này sang dạng khác trong cơ thể. Hai quá trình này gắn chặt với nhau và là cơ sở của sự sống.
Cơ thể sinh vật lấy chất dinh dưỡng, nước và khí oxygen từ môi trường. Nhờ quá trình quang hợp, thực vật tự tổng hợp chất hữu cơ từ nước và khí carbon dioxide. Động vật lấy chất hữu cơ từ thức ăn. Trong tế bào, chất hữu cơ được phân giải để giải phóng năng lượng cho mọi hoạt động sống như sinh trưởng, vận động, sinh sản. Các chất thải như khí carbon dioxide, nước và chất cặn bã được thải ra ngoài.
Nếu trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng ngừng lại, sinh vật sẽ chết. Vì vậy, ăn uống đầy đủ, uống đủ nước, hít thở không khí trong lành và vận động hợp lí là những việc giúp cơ thể trao đổi chất tốt.
2. Ví dụ minh họa
Khi chạy bộ, cơ thể cần nhiều năng lượng hơn. Nhịp thở tăng lên để lấy thêm oxygen, tim đập nhanh hơn để đưa oxygen và chất dinh dưỡng đến các cơ. Trong tế bào cơ, glucose được phân giải để giải phóng năng lượng giúp cơ co lại. Đồng thời, cơ thể thải ra nhiều khí carbon dioxide hơn và toát mồ hôi để hạ nhiệt. Ví dụ này cho thấy trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng diễn ra mạnh hơn khi cơ thể hoạt động nhiều.
3. Ghi nhớ
- Trao đổi chất: cơ thể lấy chất cần thiết, biến đổi và thải chất không cần thiết.
- Chuyển hóa năng lượng: biến đổi năng lượng từ dạng này sang dạng khác trong cơ thể.
- Quang hợp tổng hợp chất hữu cơ; hô hấp tế bào phân giải chất hữu cơ để giải phóng năng lượng.
- Ăn uống, hít thở và vận động hợp lí giúp trao đổi chất diễn ra tốt.