Bài 25: Hô hấp tế bào

1. Kiến thức trọng tâm

Hô hấp tế bào là quá trình phân giải chất hữu cơ (chủ yếu là glucose) để giải phóng năng lượng cung cấp cho các hoạt động sống của tế bào, đồng thời tạo ra khí carbon dioxide và nước. Quá trình này diễn ra trong ti thể của tế bào.

Phương trình tổng quát:

$C_6H_{12}O_6 + 6O_2 \rightarrow 6CO_2 + 6H_2O + \text{năng lượng (ATP)}$

Năng lượng giải phóng được tích trữ trong ATP, dạng năng lượng mà tế bào sử dụng trực tiếp cho sinh trưởng, vận chuyển chất, co cơ và nhiều hoạt động khác.

Hô hấp tế bào gồm ba giai đoạn chính: đường phân (diễn ra ở tế bào chất, phân giải glucose thành pyruvate), chu trình Krebs (diễn ra ở chất nền ti thể) và chuỗi truyền electron (diễn ra ở màng trong ti thể, tạo ra nhiều ATP nhất).

Hô hấp tế bào và quang hợp là hai quá trình ngược nhau nhưng bổ sung cho nhau: quang hợp tạo chất hữu cơ và $O_2$, hô hấp tế bào phân giải chất hữu cơ, dùng $O_2$ và thải $CO_2$.

2. Ví dụ minh họa

Ví dụ: Vì sao khi chạy nhanh, chúng ta thở gấp và tim đập nhanh?

Lời giải: Khi vận động mạnh, cơ bắp cần nhiều năng lượng ATP hơn nên hô hấp tế bào tăng mạnh. Cơ thể thở gấp để lấy thêm $O_2$ và thải $CO_2$, tim đập nhanh để đưa $O_2$ đến cơ bắp kịp thời. Đây là biểu hiện của nhu cầu hô hấp tế bào tăng cao.

3. Ghi nhớ

• Hô hấp tế bào: phân giải glucose, giải phóng năng lượng ATP.
• Diễn ra ở ti thể, cần $O_2$, thải $CO_2$ và nước.
• Ba giai đoạn: đường phân, chu trình Krebs, chuỗi truyền electron.
• Hô hấp tế bào ngược chiều và bổ sung cho quang hợp.