Bài 26: Một số yếu tố ảnh hưởng đến hô hấp tế bào

1. Kiến thức trọng tâm

Hô hấp tế bào chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố, chủ yếu là nhiệt độ, hàm lượng nước, nồng độ oxygen và nồng độ carbon dioxide.

Nhiệt độ: Hô hấp tế bào do enzyme điều khiển nên phụ thuộc vào nhiệt độ. Trong giới hạn nhất định, nhiệt độ tăng làm hô hấp tăng. Nhiệt độ tối ưu cho hô hấp của thực vật thường khoảng $30^\circ C$–$35^\circ C$. Nhiệt độ quá cao làm enzyme biến tính, hô hấp giảm mạnh; nhiệt độ quá thấp làm hô hấp chậm lại.

Hàm lượng nước: Nước cần thiết cho các phản ứng hô hấp và hoạt động của enzyme. Hạt khô có hàm lượng nước thấp nên hô hấp rất yếu, giúp hạt bảo quản được lâu. Khi hạt hút nước, hô hấp tăng mạnh, hạt nảy mầm.

Nồng độ $O_2$: Oxygen là nguyên liệu của hô hấp hiếu khí. Thiếu $O_2$, hô hấp hiếu khí giảm, tế bào chuyển sang hô hấp kị khí, tạo ít năng lượng hơn và sinh ra sản phẩm có hại như ethanol hoặc lactic acid.

Nồng độ $CO_2$: Nồng độ $CO_2$ cao ức chế hô hấp. Vì vậy, khi bảo quản rau quả, người ta tăng $CO_2$ và giảm $O_2$ để làm chậm hô hấp, giữ rau quả tươi lâu.

2. Ví dụ minh họa

Ví dụ: Vì sao rau quả bảo quản trong tủ lạnh tươi lâu hơn để ngoài trời nắng?

Lời giải: Nhiệt độ thấp trong tủ lạnh làm hô hấp tế bào của rau quả chậm lại, tiêu hao chất hữu cơ ít hơn, đồng thời hạn chế vi sinh vật gây hỏng. Ngoài trời nắng nóng, hô hấp mạnh, rau quả nhanh héo và hỏng.

3. Ghi nhớ

• Bốn yếu tố chính: nhiệt độ, nước, $O_2$, $CO_2$.
• Nhiệt độ tối ưu khoảng $30^\circ C$–$35^\circ C$.
• Hạt khô hô hấp yếu nên bảo quản được lâu.
• Tăng $CO_2$, giảm $O_2$ làm chậm hô hấp, giúp bảo quản nông sản.