Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)
Câu 1. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng kiến thức cần ghi nhớ trong bài Bài 30: Trao đổi nước và chất dinh dưỡng ở thực vật? A. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. B. Rễ hấp thụ nước và muối khoáng qua lông hút. C. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. D. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác.
Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài 30: Trao đổi nước và chất dinh dưỡng ở thực vật, khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. B. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. C. Mạch gỗ vận chuyển nước và muối khoáng; mạch rây vận chuyển chất hữu cơ. D. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại.
Câu 3. Theo phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 30: Trao đổi nước và chất dinh dưỡng ở thực vật, phát biểu nào sau đây là đúng? A. Kết luận ngay kết quả khi chưa đối chiếu với quy tắc hoặc định nghĩa trong bài học. B. Thay đổi toàn bộ quy tắc trọng tâm của bài học theo cảm tính cá nhân. C. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học. D. Thực vật lấy nước và chất dinh dưỡng chủ yếu từ đất qua rễ, vận chuyển lên thân và lá, đồng thời thoát hơi nước qua lá.
Câu 4. Để nắm vững và vận dụng tốt bài Bài 30: Trao đổi nước và chất dinh dưỡng ở thực vật, học sinh cần lưu ý điều nào sau đây? A. Nước đi vào rễ theo cơ chế thẩm thấu, muối khoáng đi vào theo cơ chế chủ động và thụ động. B. Không cần ghi nhớ các lưu ý trọng tâm vì chúng không ảnh hưởng đến việc làm bài tập. C. Áp dụng ngược lại hoàn toàn so với quy tắc và hướng dẫn trong phần kiến thức trọng tâm. D. Chỉ cần đọc lướt tiêu đề bài học mà không cần nắm vững nội dung chi tiết từng mục.
Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học
Bài 1 (Cơ bản — Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm). Dựa vào phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 30: Trao đổi nước và chất dinh dưỡng ở thực vật, em hãy trình bày các khái niệm, quy tắc hoặc nội dung cốt lõi của tiết học và nêu ý nghĩa của chúng.
Bài 2 (Thực hành — Phân tích & Giải mẫu theo ví dụ tiết học). Đọc kĩ tình huống/ví dụ trọng tâm của tiết học dưới đây, sau đó tự trình bày lại các bước thực hiện và nêu nhận xét rút ra:
Ví dụ: Vì sao khi trời nắng nóng, cây thường héo vào buổi trưa nhưng tươi lại vào buổi tối?
Bài 3 (Vận dụng — Áp dụng quy tắc ghi nhớ vào bài tập). Vận dụng các điểm ghi nhớ trọng tâm của bài Bài 30: Trao đổi nước và chất dinh dưỡng ở thực vật để giải thích hoặc thực hiện yêu cầu thực hành mở rộng sau:
Lời giải: Buổi trưa nắng nóng, thoát hơi nước mạnh hơn tốc độ hút nước của rễ nên cây mất nước, héo tạm thời. Buổi tối mát, thoát hơi nước giảm, rễ kịp hút nước bù lại nên cây tươi trở lại. Đây là hiện tượng héo tạm thời, khác với héo do thiếu nước kéo dài.
Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Con người ứng dụng hiểu biết về sinh trưởng và phát triển trong trồng trọt như thế nào? Cho 2 ví dụ.
Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Con người ứng dụng hiểu biết về sinh sản vô tính trong trồng trọt như thế nào? Cho 2 ví dụ.
Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Vì sao nói cơ thể sinh vật là một thể thống nhất? Cho ví dụ.
Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết
1. Đáp án phần Trắc nghiệm
- Bảng đáp án: 1-B, 2-C, 3-D, 4-A.
- Giải thích chi tiết:
- Câu 1 (B): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Rễ hấp thụ nước và muối khoáng qua lông hút."
- Câu 2 (C): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Mạch gỗ vận chuyển nước và muối khoáng; mạch rây vận chuyển chất hữu cơ."
- Câu 3 (D): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Thực vật lấy nước và chất dinh dưỡng chủ yếu từ đất qua rễ, vận chuyển lên thân và lá, đồng thời thoát hơi nước qua lá."
- Câu 4 (A): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Nước đi vào rễ theo cơ chế thẩm thấu, muối khoáng đi vào theo cơ chế chủ động và thụ động."
2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành
- Bài 1:
- Nội dung cốt lõi cần trình bày: Thực vật lấy nước và chất dinh dưỡng chủ yếu từ đất qua rễ, vận chuyển lên thân và lá, đồng thời thoát hơi nước qua lá. Rễ hấp thụ nước và muối khoáng: Lông hút ở rễ làm tăng diện tích tiếp xúc với đất, giúp hấp thụ nước và muối khoáng hòa tan.
- Tổng kết ghi nhớ: Rễ hấp thụ nước và muối khoáng qua lông hút.; Mạch gỗ vận chuyển nước và muối khoáng; mạch rây vận chuyển chất hữu cơ.; Thoát hơi nước qua khí khổng tạo lực hút nước và làm mát lá.
- Bài 2:
- Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Ví dụ: Vì sao khi trời nắng nóng, cây thường héo vào buổi trưa nhưng tươi lại vào buổi tối?
- Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.
- Bài 3:
- Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 30: Trao đổi nước và chất dinh dưỡng ở thực vật (Rễ hấp thụ nước và muối khoáng qua lông hút.; Mạch gỗ vận chuyển nước và muối khoáng; mạch rây vận chuyển chất hữu cơ.; Thoát hơi nước qua khí khổng tạo lực hút nước và làm mát lá.).
- Lời giải mẫu/Nhận xét: Lời giải: Buổi trưa nắng nóng, thoát hơi nước mạnh hơn tốc độ hút nước của rễ nên cây mất nước, héo tạm thời. Buổi tối mát, thoát hơi nước giảm, rễ kịp hút nước bù lại nên cây tươi trở lại. Đây là hiện tượng héo tạm thời, khác với héo do thiếu nước kéo dài.
- Bài 4: Dùng hormone sinh trưởng kích thích cây ra rễ khi giâm cành; dùng đèn chiếu sáng bổ sung để cây ra hoa đúng vụ; bấm ngọn để cây phân nhiều cành; tưới nước, bón phân phù hợp từng giai đoạn sinh trưởng.
- Bài 5: Chiết cành, ghép cành, giâm cành để nhân nhanh giống cây ăn quả tốt, giữ nguyên đặc tính của cây mẹ; nuôi cấy mô để tạo nhiều cây giống sạch bệnh trong thời gian ngắn.
- Bài 6: Vì các cơ quan, hệ cơ quan trong cơ thể liên hệ mật thiết, phối hợp hoạt động dưới sự điều khiển của hệ thần kinh và hormone. Ví dụ: khi ăn, hệ tiêu hóa, hệ tuần hoàn, hệ thần kinh phối hợp để tiêu hóa và hấp thụ thức ăn.