1. Kiến thức trọng tâm
Thực vật lấy nước và chất dinh dưỡng chủ yếu từ đất qua rễ, vận chuyển lên thân và lá, đồng thời thoát hơi nước qua lá.
Rễ hấp thụ nước và muối khoáng: Lông hút ở rễ làm tăng diện tích tiếp xúc với đất, giúp hấp thụ nước và muối khoáng hòa tan. Nước đi vào rễ theo cơ chế thẩm thấu, muối khoáng đi vào theo cơ chế chủ động và thụ động.
Vận chuyển nước và chất dinh dưỡng: Nước và muối khoáng được vận chuyển từ rễ lên thân và lá qua mạch gỗ. Chất hữu cơ do quang hợp tạo ra được vận chuyển từ lá đến các bộ phận khác qua mạch rây. Mạch gỗ và mạch rây hợp thành hệ mạch dẫn chạy khắp cây.
Thoát hơi nước: Phần lớn nước cây hút vào được thoát ra ngoài qua khí khổng ở lá. Thoát hơi nước tạo lực hút giúp vận chuyển nước lên cao, làm mát lá và giúp khí khổng mở để lấy cho quang hợp. Tuy nhiên, thoát hơi nước quá nhiều khi hạn hán khiến cây héo.
2. Ví dụ minh họa
Ví dụ: Vì sao khi trời nắng nóng, cây thường héo vào buổi trưa nhưng tươi lại vào buổi tối?
Lời giải: Buổi trưa nắng nóng, thoát hơi nước mạnh hơn tốc độ hút nước của rễ nên cây mất nước, héo tạm thời. Buổi tối mát, thoát hơi nước giảm, rễ kịp hút nước bù lại nên cây tươi trở lại. Đây là hiện tượng héo tạm thời, khác với héo do thiếu nước kéo dài.
3. Ghi nhớ
- Rễ hấp thụ nước và muối khoáng qua lông hút.
- Mạch gỗ vận chuyển nước và muối khoáng; mạch rây vận chuyển chất hữu cơ.
- Thoát hơi nước qua khí khổng tạo lực hút nước và làm mát lá.
- Cân bằng giữa hút nước và thoát hơi nước giúp cây tươi tốt.