1. Kiến thức trọng tâm
Cảm ứng là khả năng sinh vật tiếp nhận và phản ứng lại các kích thích từ môi trường, giúp sinh vật thích nghi và tồn tại.
Cảm ứng ở thực vật: Thực vật phản ứng chậm nhưng rõ ràng. Ví dụ: hướng sáng (ngọn cây mọc về phía sáng), hướng đất (rễ mọc xuống đất, thân mọc lên), hướng nước (rễ mọc về phía có nước), cảm ứng tiếp xúc (tua cuốn quấn vào giá đỡ), cây trinh nữ cụp lá khi chạm vào.
Cảm ứng ở động vật: Động vật phản ứng nhanh nhờ hệ thần kinh. Ví dụ: tay rụt lại khi chạm vật nóng, mắt nheo lại khi gặp ánh sáng chói, chim bay đi khi nghe tiếng động mạnh.
Tập tính ở động vật: Tập tính là chuỗi phản ứng của động vật trước kích thích, giúp chúng thích nghi. Tập tính bẩm sinh có từ khi sinh ra, di truyền được (nhện giăng tơ, chim di cư, thú con bú sữa). Tập tính học được hình thành qua học tập và kinh nghiệm (chó nghe hiệu lệnh, chim học hót, người đi xe đạp).
Nhiều tập tính là sự kết hợp của bẩm sinh và học được.
2. Ví dụ minh họa
Ví dụ: Cây trinh nữ cụp lá khi chạm vào là cảm ứng hay tập tính?
Lời giải: Đó là cảm ứng ở thực vật, cụ thể là cảm ứng tiếp xúc. Lá cụp lại giúp cây giảm diện tích tiếp xúc, hạn chế bị động vật ăn và giảm mất nước. Phản ứng này xảy ra ở mọi cây trinh nữ, không cần học tập nên thuộc cảm ứng bẩm sinh.
3. Ghi nhớ
- Cảm ứng: tiếp nhận và phản ứng lại kích thích từ môi trường.
- Thực vật: hướng sáng, hướng đất, hướng nước, cảm ứng tiếp xúc.
- Động vật: phản ứng nhanh nhờ hệ thần kinh.
- Tập tính bẩm sinh: có sẵn, di truyền; tập tính học được: hình thành qua học tập.