Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)
Câu 1. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng kiến thức cần ghi nhớ trong bài Bài 41: Một số yếu tố ảnh hưởng và điều hòa, điều khiển sinh sản ở sinh vật? A. Yếu tố ảnh hưởng: nhiệt độ, ánh sáng, nước, dinh dưỡng, mùa vụ, hormone. B. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. C. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. D. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác.
Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài 41: Một số yếu tố ảnh hưởng và điều hòa, điều khiển sinh sản ở sinh vật, khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. B. Hormone sinh dục điều hòa sinh sản ở động vật; gibberellin kích thích ra hoa. C. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. D. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại.
Câu 3. Theo phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 41: Một số yếu tố ảnh hưởng và điều hòa, điều khiển sinh sản ở sinh vật, phát biểu nào sau đây là đúng? A. Kết luận ngay kết quả khi chưa đối chiếu với quy tắc hoặc định nghĩa trong bài học. B. Thay đổi toàn bộ quy tắc trọng tâm của bài học theo cảm tính cá nhân. C. Sinh sản ở sinh vật chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố môi trường và yếu tố bên trong cơ thể, đồng thời được điều hòa bằng hormone. D. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học.
Câu 4. Để nắm vững và vận dụng tốt bài Bài 41: Một số yếu tố ảnh hưởng và điều hòa, điều khiển sinh sản ở sinh vật, học sinh cần lưu ý điều nào sau đây? A. Không cần ghi nhớ các lưu ý trọng tâm vì chúng không ảnh hưởng đến việc làm bài tập. B. Áp dụng ngược lại hoàn toàn so với quy tắc và hướng dẫn trong phần kiến thức trọng tâm. C. Chỉ cần đọc lướt tiêu đề bài học mà không cần nắm vững nội dung chi tiết từng mục. D. Ví dụ: nhiều loài cá chỉ sinh sản khi nước ấm; cây lúa ra hoa theo độ dài ngày; chim di cư sinh sản vào mùa xuân ấm áp.
Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học
Bài 1 (Cơ bản — Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm). Dựa vào phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 41: Một số yếu tố ảnh hưởng và điều hòa, điều khiển sinh sản ở sinh vật, em hãy trình bày các khái niệm, quy tắc hoặc nội dung cốt lõi của tiết học và nêu ý nghĩa của chúng.
Bài 2 (Thực hành — Phân tích & Giải mẫu theo ví dụ tiết học). Đọc kĩ tình huống/ví dụ trọng tâm của tiết học dưới đây, sau đó tự trình bày lại các bước thực hiện và nêu nhận xét rút ra:
Ví dụ: Vì sao người nuôi gà thường thắp đèn trong chuồng vào mùa đông?
Bài 3 (Vận dụng — Áp dụng quy tắc ghi nhớ vào bài tập). Vận dụng các điểm ghi nhớ trọng tâm của bài Bài 41: Một số yếu tố ảnh hưởng và điều hòa, điều khiển sinh sản ở sinh vật để giải thích hoặc thực hiện yêu cầu thực hành mở rộng sau:
Lời giải: Ánh sáng kéo dài kích thích hormone sinh dục, giúp gà đẻ trứng đều ngay cả khi ngày ngắn. Đây là ứng dụng điều khiển sinh sản bằng ánh sáng. Tuy nhiên, cần cho gà nghỉ ngơi hợp lí, tránh thắp đèn quá nhiều làm gà kiệt sức.
Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Một cây được trồng trong hộp kín có một lỗ nhỏ cho ánh sáng lọt vào. Sau một tuần, ngọn cây cong về phía lỗ sáng. Hiện tượng này liên quan đến quá trình nào? Giải thích.
Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Vì sao trồng cây trong nhà kính có bổ sung ánh sáng và carbon dioxide giúp cây sinh trưởng nhanh hơn?
Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Một bạn cho rằng: "Cây chỉ quang hợp, không hô hấp". Em có đồng ý không? Vì sao?
Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết
1. Đáp án phần Trắc nghiệm
- Bảng đáp án: 1-A, 2-B, 3-C, 4-D.
- Giải thích chi tiết:
- Câu 1 (A): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Yếu tố ảnh hưởng: nhiệt độ, ánh sáng, nước, dinh dưỡng, mùa vụ, hormone."
- Câu 2 (B): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Hormone sinh dục điều hòa sinh sản ở động vật; gibberellin kích thích ra hoa."
- Câu 3 (C): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Sinh sản ở sinh vật chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố môi trường và yếu tố bên trong cơ thể, đồng thời được điều hòa bằng hormone."
- Câu 4 (D): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Ví dụ: nhiều loài cá chỉ sinh sản khi nước ấm; cây lúa ra hoa theo độ dài ngày; chim di cư sinh sản vào mùa xuân ấm áp."
2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành
- Bài 1:
- Nội dung cốt lõi cần trình bày: Sinh sản ở sinh vật chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố môi trường và yếu tố bên trong cơ thể, đồng thời được điều hòa bằng hormone. Yếu tố môi trường: Nhiệt độ, ánh sáng, nước, dinh dưỡng và mùa vụ ảnh hưởng lớn đến sinh sản.
- Tổng kết ghi nhớ: Yếu tố ảnh hưởng: nhiệt độ, ánh sáng, nước, dinh dưỡng, mùa vụ, hormone.; Hormone sinh dục điều hòa sinh sản ở động vật; gibberellin kích thích ra hoa.; Điều khiển sinh sản: chiếu sáng, thụ tinh nhân tạo, điều chỉnh nhiệt độ.
- Bài 2:
- Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Ví dụ: Vì sao người nuôi gà thường thắp đèn trong chuồng vào mùa đông?
- Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.
- Bài 3:
- Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 41: Một số yếu tố ảnh hưởng và điều hòa, điều khiển sinh sản ở sinh vật (Yếu tố ảnh hưởng: nhiệt độ, ánh sáng, nước, dinh dưỡng, mùa vụ, hormone.; Hormone sinh dục điều hòa sinh sản ở động vật; gibberellin kích thích ra hoa.; Điều khiển sinh sản: chiếu sáng, thụ tinh nhân tạo, điều chỉnh nhiệt độ.).
- Lời giải mẫu/Nhận xét: Lời giải: Ánh sáng kéo dài kích thích hormone sinh dục, giúp gà đẻ trứng đều ngay cả khi ngày ngắn. Đây là ứng dụng điều khiển sinh sản bằng ánh sáng. Tuy nhiên, cần cho gà nghỉ ngơi hợp lí, tránh thắp đèn quá nhiều làm gà kiệt sức.
- Bài 4: Liên quan đến quang hợp và hiện tượng hướng sáng. Ngọn cây cong về phía lỗ sáng để lá nhận được nhiều ánh sáng hơn cho quang hợp.
- Bài 5: Bổ sung ánh sáng tăng năng lượng cho quang hợp; bổ sung carbon dioxide tăng nguyên liệu cho quang hợp. Cả hai đều làm tăng tốc độ quang hợp, giúp cây sinh trưởng nhanh hơn.
- Bài 6: Không đồng ý. Cây vừa quang hợp vừa hô hấp. Ban ngày cả hai quá trình cùng diễn ra; ban đêm chỉ diễn ra hô hấp.