1. Kiến thức trọng tâm
Sinh sản ở sinh vật chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố môi trường và yếu tố bên trong cơ thể, đồng thời được điều hòa bằng hormone.
Yếu tố môi trường: Nhiệt độ, ánh sáng, nước, dinh dưỡng và mùa vụ ảnh hưởng lớn đến sinh sản. Ví dụ: nhiều loài cá chỉ sinh sản khi nước ấm; cây lúa ra hoa theo độ dài ngày; chim di cư sinh sản vào mùa xuân ấm áp. Thiếu dinh dưỡng làm sinh vật chậm sinh sản, ít con.
Yếu tố bên trong: Tuổi, giới tính, sức khỏe và hormone quyết định khả năng sinh sản. Hormone sinh dục điều khiển sự phát triển cơ quan sinh dục, hình thành giao tử và hành vi sinh sản. Ở thực vật, hormone như gibberellin kích thích ra hoa; auxin ảnh hưởng đến đậu quả.
Điều khiển sinh sản trong sản xuất: Con người điều khiển sinh sản để tăng năng suất: dùng đèn chiếu sáng cho gà đẻ trứng quanh năm; điều chỉnh nhiệt độ, ánh sáng để cây ra hoa trái vụ; thụ tinh nhân tạo cho gia súc; dùng hormone kích thích sinh sản cho cá. Việc điều khiển phải đúng kĩ thuật, không lạm dụng gây hại sinh vật và môi trường.
2. Ví dụ minh họa
Ví dụ: Vì sao người nuôi gà thường thắp đèn trong chuồng vào mùa đông?
Lời giải: Ánh sáng kéo dài kích thích hormone sinh dục, giúp gà đẻ trứng đều ngay cả khi ngày ngắn. Đây là ứng dụng điều khiển sinh sản bằng ánh sáng. Tuy nhiên, cần cho gà nghỉ ngơi hợp lí, tránh thắp đèn quá nhiều làm gà kiệt sức.
3. Ghi nhớ
- Yếu tố ảnh hưởng: nhiệt độ, ánh sáng, nước, dinh dưỡng, mùa vụ, hormone.
- Hormone sinh dục điều hòa sinh sản ở động vật; gibberellin kích thích ra hoa.
- Điều khiển sinh sản: chiếu sáng, thụ tinh nhân tạo, điều chỉnh nhiệt độ.
- Điều khiển phải đúng kĩ thuật, không lạm dụng.