Phạm vi: Bài 21–30 (trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng; quang hợp; các yếu tố ảnh hưởng đến quang hợp; thực hành quang hợp; hô hấp tế bào; các yếu tố ảnh hưởng đến hô hấp tế bào; thực hành hô hấp ở thực vật; trao đổi khí ở sinh vật; vai trò của nước và chất dinh dưỡng; trao đổi nước và chất dinh dưỡng ở thực vật).
Phần 1: Cơ bản
Bài 1. Trao đổi chất ở sinh vật là gì? Cho ví dụ.
Bài 2. Viết phương trình tổng quát của quang hợp và hô hấp tế bào.
Bài 3. Nêu 3 yếu tố ảnh hưởng đến quang hợp và 2 yếu tố ảnh hưởng đến hô hấp tế bào.
Bài 4. Nước được cây hấp thụ qua bộ phận nào? Vận chuyển lên lá bằng con đường nào?
Bài 5. Thoát hơi nước ở lá diễn ra qua bộ phận nào? Nêu 2 vai trò của thoát hơi nước.
Bài 6. Kể tên 3 chất dinh dưỡng khoáng cây cần với lượng lớn.
Bài 7. Trao đổi khí ở thực vật diễn ra qua bộ phận nào? Trao đổi khí ở người diễn ra qua cơ quan nào?
Bài 8. Vì sao cây bị héo khi thiếu nước?
Bài 9. Khi cây thiếu nitrogen, biểu hiện thường thấy là gì?
Bài 10. Nêu vai trò của nước đối với sinh vật.
Bài 11. Trong thực hành chứng minh thân vận chuyển nước, vì sao người ta dùng nước pha màu?
Bài 12. Phân biệt quang hợp và hô hấp tế bào (nêu 3 điểm khác nhau).
Bài 13. Vì sao ban ngày lượng oxygen trong không khí quanh cây xanh tăng lên?
Bài 14. Nêu vai trò của chất dinh dưỡng đối với thực vật.
Bài 15. Vì sao cần bón phân cân đối cho cây trồng?
Bài 16. Một cây trồng trong chậu bị úng nước lâu ngày sẽ chết. Giải thích.
Bài 17. Nêu tên bào quan thực hiện quang hợp và bào quan thực hiện hô hấp tế bào.
Bài 18. Vì sao khi trời nắng nóng, lá cây thường héo vào buổi trưa nhưng lại tươi trở lại vào buổi chiều mát?
Phần 2: Nâng cao
Bài 19. Một thí nghiệm: đặt hai chậu cây giống nhau, một chậu tưới đủ nước, một chậu không tưới. Sau một tuần, so sánh tốc độ quang hợp và sự sinh trưởng của hai chậu. Giải thích.
Bài 20. Vì sao trong nông nghiệp, người ta thường trồng cây với mật độ vừa phải, không trồng quá dày?
Bài 21. Em hãy đề xuất cách bảo quản hạt giống (lúa, đậu) để hạt giữ được khả năng nảy mầm lâu. Giải thích dựa trên kiến thức về hô hấp tế bào.
Bài 22. Một bạn học sinh nói: "Bón càng nhiều phân đạm cây càng tốt". Em có đồng ý không? Vì sao?
Bài 23. Vì sao lá cây ở tầng trên của tán cây thường quang hợp mạnh hơn lá ở tầng dưới?
Bài 24. Trong thực hành chứng minh quang hợp, vì sao cần để cây trong bóng tối 1–2 ngày trước khi làm thí nghiệm?
Bài 25. Nêu mối quan hệ giữa trao đổi nước và trao đổi chất dinh dưỡng ở thực vật.
Bài 26. Em hãy thiết kế một thí nghiệm đơn giản để chứng minh rễ cây hút nước. Nêu dụng cụ, cách tiến hành và kết quả dự kiến.
Đáp án
Bài 1. Trao đổi chất là quá trình sinh vật lấy các chất từ môi trường, biến đổi chúng trong cơ thể và thải chất thải ra ngoài. Ví dụ: cây lấy nước, carbon dioxide để quang hợp; người ăn thức ăn, hít oxygen và thải carbon dioxide.
Bài 2. Quang hợp: Nước + carbon dioxide —(ánh sáng, diệp lục)→ glucose + oxygen. Hô hấp: Glucose + oxygen → carbon dioxide + nước + năng lượng (ATP).
Bài 3. Quang hợp: ánh sáng, nồng độ carbon dioxide, nước, nhiệt độ. Hô hấp: nhiệt độ, nồng độ oxygen, hàm lượng nước, nồng độ carbon dioxide.
Bài 4. Nước được hấp thụ qua lông hút của rễ; vận chuyển lên lá qua mạch gỗ.
Bài 5. Thoát hơi nước diễn ra qua khí khổng ở lá. Vai trò: tạo động lực vận chuyển nước và chất dinh dưỡng từ rễ lên lá; điều hòa nhiệt độ của cây.
Bài 6. Nitrogen (N), phosphorus (P), potassium (K).
Bài 7. Ở thực vật: qua khí khổng ở lá (và qua lớp vỏ ở thân, rễ). Ở người: qua phổi.
Bài 8. Thiếu nước làm tế bào mất nước, mất sức trương, khí khổng đóng, quang hợp giảm, cây héo.
Bài 9. Lá vàng úa, cây còi cọc, sinh trưởng kém vì nitrogen cần cho tổng hợp diệp lục và protein.
Bài 10. Nước là thành phần cấu tạo tế bào, môi trường cho các phản ứng sinh hóa, vận chuyển chất, điều hòa thân nhiệt, là nguyên liệu của quang hợp.
Bài 11. Nước pha màu giúp dễ quan sát đường đi của nước trong thân (màu nhuộm lan theo mạch gỗ lên lá).
Bài 12. Quang hợp: tổng hợp chất hữu cơ, cần ánh sáng, thải oxygen, ở lục lạp. Hô hấp: phân giải chất hữu cơ, không cần ánh sáng, thải carbon dioxide, ở ti thể.
Bài 13. Ban ngày cây quang hợp mạnh, thải ra nhiều oxygen hơn lượng oxygen cây dùng cho hô hấp nên lượng oxygen quanh cây tăng.
Bài 14. Chất dinh dưỡng là nguyên liệu xây dựng cơ thể, tham gia cấu tạo diệp lục, enzyme, hormone; duy trì hoạt động sống của cây.
Bài 15. Bón cân đối giúp cây đủ chất, sinh trưởng tốt; bón thừa gây cháy rễ, ô nhiễm đất và nước; bón thiếu làm cây còi cọc, năng suất thấp.
Bài 16. Úng nước làm rễ thiếu oxygen để hô hấp, rễ bị thối, không hút được nước và chất dinh dưỡng nên cây chết.
Bài 17. Quang hợp: lục lạp. Hô hấp tế bào: ti thể.
Bài 18. Buổi trưa nắng nóng, cây thoát hơi nước mạnh, rễ hút nước không kịp nên lá héo tạm thời; buổi chiều mát, thoát hơi nước giảm, cây hút đủ nước nên lá tươi trở lại.
Bài 19. Chậu tưới đủ nước quang hợp mạnh, sinh trưởng tốt; chậu không tưới quang hợp yếu, cây héo, sinh trưởng kém. Vì nước là nguyên liệu quang hợp, thiếu nước làm khí khổng đóng, giảm quang hợp.
Bài 20. Trồng quá dày làm cây che khuất nhau, thiếu ánh sáng, thiếu không khí lưu thông, cạnh tranh nước và chất dinh dưỡng, cây sinh trưởng kém, dễ sâu bệnh. Mật độ vừa phải giúp cây nhận đủ ánh sáng, thông thoáng.
Bài 21. Bảo quản hạt giống ở nơi khô ráo, thoáng mát, nhiệt độ thấp, độ ẩm thấp, trong bao kín. Vì điều kiện khô, lạnh làm hô hấp của hạt giảm, hạt tiêu hao ít chất dự trữ, giữ khả năng nảy mầm lâu.
Bài 22. Không đồng ý. Bón đạm quá liều làm nồng độ muối trong đất tăng cao, rễ khó hút nước, cây bị cháy lá, héo, có thể chết; đồng thời gây ô nhiễm môi trường. Cần bón đúng liều lượng, đúng thời điểm.
Bài 23. Lá tầng trên nhận được nhiều ánh sáng hơn nên quang hợp mạnh hơn; lá tầng dưới bị che khuất, ánh sáng yếu nên quang hợp yếu hơn.
Bài 24. Để cây tiêu thụ hết tinh bột dự trữ trong lá, đảm bảo tinh bột phát hiện được sau thí nghiệm là do quang hợp tạo ra trong thí nghiệm, không phải tinh bột có sẵn từ trước.
Bài 25. Nước là dung môi hòa tan các chất dinh dưỡng khoáng; dòng nước vận chuyển chất dinh dưỡng từ rễ lên lá qua mạch gỗ; thoát hơi nước tạo động lực cho dòng vận chuyển này. Thiếu nước làm giảm hấp thụ và vận chuyển chất dinh dưỡng.
Bài 26. Dụng cụ: cây con có rễ, ống nghiệm chứa nước có pha màu, nút bấc. Cách tiến hành: đặt cây vào ống nghiệm sao cho rễ ngập trong nước màu, đánh dấu mực nước ban đầu, để nơi có ánh sáng. Kết quả dự kiến: sau 1–2 ngày mực nước hạ xuống, thân và lá nhuộm màu — chứng tỏ rễ hút nước và thân vận chuyển nước lên lá.