Bài 19: Biểu đồ đoạn thẳng

1. Kiến thức trọng tâm

Biểu đồ đoạn thẳng dùng để biểu diễn sự thay đổi của một đại lượng theo thời gian hoặc theo thứ tự. Trục ngang thường biểu diễn thời gian hoặc các đối tượng, trục dọc biểu diễn giá trị của đại lượng. Các điểm được đánh dấu theo số liệu, rồi nối chúng lại bằng các đoạn thẳng. Đoạn thẳng đi lên cho thấy đại lượng tăng, đoạn thẳng đi xuống cho thấy đại lượng giảm, đoạn thẳng nằm ngang cho thấy đại lượng không thay đổi.

Khi đọc biểu đồ đoạn thẳng, ta cần chú ý đơn vị trên trục dọc, khoảng chia và các điểm đặc biệt như điểm cao nhất, điểm thấp nhất. Biểu đồ này giúp nhận ra xu hướng tăng giảm một cách trực quan, chẳng hạn nhiệt độ thay đổi trong ngày, lượng mưa qua các tháng hoặc điểm số qua các bài kiểm tra. So với bảng số liệu, biểu đồ đoạn thẳng giúp người đọc nắm xu hướng nhanh hơn, nhưng muốn biết giá trị chính xác thì vẫn cần đối chiếu với số liệu gốc.

2. Ví dụ minh họa

Ví dụ. Nhiệt độ trung bình các tháng trong nửa đầu năm tại một địa phương được ghi lại: tháng 1 là $18^\circ C$, tháng 2 là $20^\circ C$, tháng 3 là $24^\circ C$, tháng 4 là $28^\circ C$, tháng 5 là $30^\circ C$, tháng 6 là $29^\circ C$. Hãy nhận xét xu hướng nhiệt độ.

Lời giải. Vẽ trục ngang là các tháng từ 1 đến 6, trục dọc là nhiệt độ. Đánh dấu các điểm $(1; 18)$, $(2; 20)$, $(3; 24)$, $(4; 28)$, $(5; 30)$, $(6; 29)$ rồi nối lại. Các đoạn thẳng từ tháng 1 đến tháng 5 đều đi lên, cho thấy nhiệt độ tăng dần từ $18^\circ C$ lên $30^\circ C$. Đoạn thẳng từ tháng 5 đến tháng 6 hơi đi xuống, nhiệt độ giảm từ $30^\circ C$ xuống $29^\circ C$. Nhiệt độ cao nhất là tháng 5 với $30^\circ C$, thấp nhất là tháng 1 với $18^\circ C$.

3. Ghi nhớ

Biểu đồ đoạn thẳng biểu diễn sự thay đổi theo thời gian. Đoạn đi lên là tăng, đoạn đi xuống là giảm, đoạn ngang là không đổi. Khi đọc biểu đồ, hãy xác định điểm cao nhất, điểm thấp nhất và xu hướng chung của đại lượng.