Bài tập — Bài 23: Đại lượng tỉ lệ nghịch

Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)

Câu 1. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng kiến thức cần ghi nhớ trong bài Bài 23: Đại lượng tỉ lệ nghịch? A. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. B. Công thức tỉ lệ nghịch: $xy = a$ với $a \ne 0$. C. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. D. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác.

Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài 23: Đại lượng tỉ lệ nghịch, khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. B. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. C. Khi $x$ gấp lên $2$, $3$, … lần thì $y$ giảm đi $2$, $3$, … lần. D. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại.

Câu 3. Theo phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 23: Đại lượng tỉ lệ nghịch, phát biểu nào sau đây là đúng? A. Kết luận ngay kết quả khi chưa đối chiếu với quy tắc hoặc định nghĩa trong bài học. B. Thay đổi toàn bộ quy tắc trọng tâm của bài học theo cảm tính cá nhân. C. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học. D. Hai đại lượng $x$ và $y$ được gọi là tỉ lệ nghịch với nhau nếu $y$ liên hệ với $x$ theo công thức $y = \frac{a}{x}$ hay $xy = a$, trong đó $a$ là một hằng số khác $0$.

Câu 4. Để nắm vững và vận dụng tốt bài Bài 23: Đại lượng tỉ lệ nghịch, học sinh cần lưu ý điều nào sau đây? A. Ví dụ: với quãng đường không đổi, vận tốc và thời gian tỉ lệ nghịch. B. Không cần ghi nhớ các lưu ý trọng tâm vì chúng không ảnh hưởng đến việc làm bài tập. C. Áp dụng ngược lại hoàn toàn so với quy tắc và hướng dẫn trong phần kiến thức trọng tâm. D. Chỉ cần đọc lướt tiêu đề bài học mà không cần nắm vững nội dung chi tiết từng mục.

Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học

Bài 1 (Cơ bản — Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm). Dựa vào phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 23: Đại lượng tỉ lệ nghịch, em hãy trình bày các khái niệm, quy tắc hoặc nội dung cốt lõi của tiết học và nêu ý nghĩa của chúng.

Bài 2 (Thực hành — Phân tích & Giải mẫu theo ví dụ tiết học). Đọc kĩ tình huống/ví dụ trọng tâm của tiết học dưới đây, sau đó tự trình bày lại các bước thực hiện và nêu nhận xét rút ra:

Ví dụ 1. Cho biết $x$ và $y$ tỉ lệ nghịch với hệ số $a = 24$. Khi $x = 6$ thì $y$ bằng bao nhiêu?

Bài 3 (Vận dụng — Áp dụng quy tắc ghi nhớ vào bài tập). Vận dụng các điểm ghi nhớ trọng tâm của bài Bài 23: Đại lượng tỉ lệ nghịch để giải thích hoặc thực hiện yêu cầu thực hành mở rộng sau:

Lời giải. $xy = 24$ nên $y = \frac{24}{6} = 4$.

Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Hai đại lượng $x$ và $y$ tỉ lệ thuận với nhau; khi $x = 3$ thì $y = 12$. Tìm hệ số tỉ lệ $k$ (với $y = kx$).

Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Hai đại lượng $x$ và $y$ tỉ lệ thuận với nhau; khi $x = 4$ thì $y = 20$. Tính $y$ khi $x = 7$.

Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Cho $y = 3x$. Tính $y$ khi $x = -2$.

Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết

1. Đáp án phần Trắc nghiệm

• Bảng đáp án: 1-B, 2-C, 3-D, 4-A.
• Giải thích chi tiết:
  • Câu 1 (B): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Công thức tỉ lệ nghịch: $xy = a$ với $a \ne 0$."
  • Câu 2 (C): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Khi $x$ gấp lên $2$, $3$, … lần thì $y$ giảm đi $2$, $3$, … lần."
  • Câu 3 (D): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Hai đại lượng $x$ và $y$ được gọi là tỉ lệ nghịch với nhau nếu $y$ liên hệ với $x$ theo công thức $y = \frac{a}{x}$ hay $xy = a$, trong đó $a$ là một hằng số khác $0$."
  • Câu 4 (A): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Ví dụ: với quãng đường không đổi, vận tốc và thời gian tỉ lệ nghịch."

2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành

• Bài 1:
  • Nội dung cốt lõi cần trình bày: Hai đại lượng $x$ và $y$ được gọi là tỉ lệ nghịch với nhau nếu $y$ liên hệ với $x$ theo công thức $y = \frac{a}{x}$ hay $xy = a$, trong đó $a$ là một hằng số khác $0$. Số $a$ được gọi là hệ số tỉ lệ.
  • Tổng kết ghi nhớ: Công thức tỉ lệ nghịch: $xy = a$ với $a \ne 0$.; Khi $x$ gấp lên $2$, $3$, … lần thì $y$ giảm đi $2$, $3$, … lần.; Phân biệt rõ với tỉ lệ thuận: tỉ lệ thuận thì thương không đổi, tỉ lệ nghịch thì tích không đổi.
• Bài 2:
  • Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Ví dụ 1. Cho biết $x$ và $y$ tỉ lệ nghịch với hệ số $a = 24$. Khi $x = 6$ thì $y$ bằng bao nhiêu?
  • Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.
• Bài 3:
  • Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 23: Đại lượng tỉ lệ nghịch (Công thức tỉ lệ nghịch: $xy = a$ với $a \ne 0$.; Khi $x$ gấp lên $2$, $3$, … lần thì $y$ giảm đi $2$, $3$, … lần.; Phân biệt rõ với tỉ lệ thuận: tỉ lệ thuận thì thương không đổi, tỉ lệ nghịch thì tích không đổi.).
  • Lời giải mẫu/Nhận xét: Lời giải. $xy = 24$ nên $y = \frac{24}{6} = 4$.
• Bài 4: $k = 12 : 3 = 4$.
• Bài 5: $k = 20 : 4 = 5$; $y = 5 \cdot 7 = 35$.
• Bài 6: $y = 3 \cdot (-2) = -6$.