1. Kiến thức trọng tâm
Việt Nam có khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa với hai đặc điểm nổi bật: nhiệt độ cao quanh năm và lượng mưa lớn, phân hoá theo mùa. Nhiệt độ trung bình năm trên cả nước đều trên , trừ một số vùng núi cao. Lượng mưa trung bình năm khoảng –, tập trung chủ yếu vào mùa mưa.
Gió mùa là nhân tố chi phối khí hậu nước ta. Gió mùa mùa đông thổi từ lục địa châu Á xuống, mang tính chất lạnh và khô ở miền Bắc, tạo nên mùa đông lạnh ở Bắc Bộ. Gió mùa mùa hạ thổi từ biển vào, mang theo hơi ẩm, gây mưa lớn trên cả nước. Sự luân phiên của hai loại gió mùa tạo nên sự phân hoá mùa rõ rệt.
Khí hậu Việt Nam phân hoá theo không gian. Miền Bắc có bốn mùa rõ rệt, mùa đông lạnh. Miền Nam nóng quanh năm, chỉ có hai mùa mưa và khô. Vùng núi cao lạnh hơn vùng đồng bằng, lượng mưa cũng thay đổi theo sườn núi. Khí hậu ảnh hưởng sâu sắc đến sản xuất nông nghiệp, đời sống và sức khoẻ con người, đồng thời tạo điều kiện cho hệ sinh thái đa dạng.
2. Ví dụ minh họa
Ví dụ: Vì sao miền Bắc có mùa đông lạnh còn miền Nam nóng quanh năm?
Lời giải: Miền Bắc nằm gần chí tuyến Bắc hơn, chịu ảnh hưởng trực tiếp của gió mùa mùa đông lạnh từ lục địa châu Á tràn xuống, nên nhiệt độ mùa đông xuống thấp. Miền Nam nằm gần xích đạo hơn, gió mùa mùa đông khi đến đây đã suy yếu, ít gây lạnh, đồng thời bức xạ Mặt Trời mạnh quanh năm nên nhiệt độ luôn cao, không có mùa đông lạnh.
3. Ghi nhớ
- Khí hậu Việt Nam là nhiệt đới ẩm gió mùa: nóng ẩm, mưa nhiều, phân hoá theo mùa.
- Gió mùa mùa đông lạnh khô, gió mùa mùa hạ nóng ẩm, gây mưa.
- Khí hậu phân hoá Bắc – Nam và theo độ cao.