1. Kiến thức trọng tâm
Việt Nam có mạng lưới sông ngòi dày đặc với hơn con sông có chiều dài trên , phân bố rộng khắp cả nước. Sông ngòi nước ta có ba đặc điểm chính: mạng lưới dày đặc nhưng phần lớn là sông nhỏ, ngắn và dốc; hướng chảy chính là tây bắc – đông nam và vòng cung; chế độ nước theo mùa, mùa lũ và mùa cạn tương ứng với mùa mưa và mùa khô.
Các hệ thống sông lớn nhất là sông Hồng và sông Mê Công (sông Cửu Long). Sông Hồng bắt nguồn từ Trung Quốc, chảy qua Tây Bắc và Đồng bằng sông Hồng rồi đổ ra vịnh Bắc Bộ, mang nhiều phù sa. Sông Mê Công chảy qua nhiều quốc gia, khi vào Việt Nam chia thành sông Tiền và sông Hậu, bồi đắp nên Đồng bằng sông Cửu Long màu mỡ. Ngoài ra, còn có các sông lớn khác như sông Đồng Nai, sông Mã, sông Cả, sông Đà.
Ngoài sông ngòi, nước ta còn có nhiều hồ tự nhiên và hồ nhân tạo như hồ Ba Bể, hồ Tây, hồ Dầu Tiếng, hồ Hoà Bình. Nước ngầm cũng khá phong phú, là nguồn nước quan trọng cho sinh hoạt và sản xuất. Sông ngòi cung cấp nước cho nông nghiệp, thuỷ điện, giao thông, nuôi trồng thuỷ sản, nhưng lũ lụt cũng gây nhiều thiệt hại nên cần khai thác và phòng chống thiên tai hợp lí.
2. Ví dụ minh họa
Ví dụ: Vì sao sông ngòi miền Bắc có lũ vào mùa hạ còn sông ngòi miền Trung có lũ vào mùa thu – đông?
Lời giải: Chế độ nước sông phụ thuộc chặt chẽ vào chế độ mưa. Miền Bắc mưa lớn vào mùa hạ do gió mùa mùa hạ, nên sông ngòi có lũ vào mùa hạ. Miền Trung mưa lớn vào mùa thu – đông do ảnh hưởng của gió mùa đông bắc kết hợp với địa hình Trường Sơn đón gió, nên sông ngòi có lũ muộn hơn, vào các tháng 9 đến tháng 12.
3. Ghi nhớ
- Việt Nam có mạng lưới sông ngòi dày đặc, phần lớn sông nhỏ, ngắn, dốc.
- Hai hệ thống sông lớn nhất là sông Hồng và sông Mê Công.
- Chế độ nước sông theo mùa, gắn liền với chế độ mưa; cần phòng chống lũ lụt.