1. Kiến thức trọng tâm
Biến đổi khí hậu là sự thay đổi lâu dài của các yếu tố khí hậu, chủ yếu do con người làm tăng khí nhà kính như , trong khí quyển. Ở Việt Nam, biến đổi khí hậu thể hiện rõ qua nhiệt độ trung bình tăng dần, lượng mưa phân bố thất thường hơn: có nơi mưa nhiều gây lũ lụt, có nơi mưa ít gây hạn hán. Số cơn bão mạnh đổ bộ vào nước ta có xu hướng tăng, gây thiệt hại lớn về người và tài sản.
Đối với thủy văn, biến đổi khí hậu làm thay đổi chế độ dòng chảy của sông ngòi: mùa lũ lũ lớn hơn, mùa cạn nước sông xuống thấp hơn. Nước biển dâng gây xâm nhập mặn sâu vào các vùng ven biển, đặc biệt ở Đồng bằng sông Cửu Long, làm đất nhiễm mặn, thiếu nước ngọt cho sinh hoạt và sản xuất. Ở miền núi, mưa lớn bất thường gây sạt lở đất, lũ quét. Để ứng phó, cần xây dựng đê điều, hồ chứa, hệ thống cảnh báo sớm thiên tai; chuyển đổi cây trồng phù hợp và giảm phát thải khí nhà kính.
2. Ví dụ minh họa
Câu hỏi: Vì sao xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long ngày càng nghiêm trọng?
Lời giải: Biến đổi khí hậu làm nước biển dâng, đẩy nước mặn xâm nhập sâu vào các cửa sông và kênh rạch. Đồng thời, vào mùa khô, lượng nước từ thượng nguồn sông Mê Kông về ít hơn, không đủ đẩy mặn ra biển. Kết quả là nước mặn lấn sâu vào đất liền, gây thiếu nước ngọt, làm chết lúa và cây ăn trái, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân.
3. Ghi nhớ
- Biến đổi khí hậu làm nhiệt độ tăng, mưa thất thường, bão mạnh hơn.
- Thủy văn thay đổi: lũ lớn hơn, mùa cạn thiếu nước, xâm nhập mặn gia tăng.
- Nước biển dâng đe dọa mạnh nhất vùng ven biển và Đồng bằng sông Cửu Long.
- Cần thích ứng (đê điều, cảnh báo sớm, chuyển đổi cây trồng) và giảm phát thải khí nhà kính.