- Phạm vi: Bài 1: Tự hào về truyền thống dân tộc Việt Nam; Bài 2: Tôn trọng sự đa dạng của các dân tộc; Bài 3: Lao động cần cù, sáng tạo.
Phần 1: Cơ bản
Bài 1. Truyền thống dân tộc Việt Nam được hiểu như thế nào?
Bài 2. Nêu bốn truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam.
Bài 3. Vì sao học sinh cần tự hào và phát huy truyền thống dân tộc?
Bài 4. Nêu ba việc làm của học sinh thể hiện lòng tự hào về truyền thống dân tộc.
Bài 5. Tôn trọng sự đa dạng của các dân tộc là gì?
Bài 6. Nêu ba việc làm thể hiện sự tôn trọng sự đa dạng của các dân tộc.
Bài 7. Vì sao cần tôn trọng sự đa dạng của các dân tộc?
Bài 8. Lao động cần cù là gì? Nêu hai biểu hiện của lao động cần cù trong học tập.
Bài 9. Lao động sáng tạo là gì? Nêu hai biểu hiện của lao động sáng tạo trong học tập.
Bài 10. Phân biệt lao động cần cù và lao động sáng tạo. Cho ví dụ minh hoạ mỗi loại.
Bài 11. Nêu ý nghĩa của lao động cần cù, sáng tạo đối với học sinh.
Bài 12. Câu tục ngữ "Tay làm hàm nhai, tay quai miệng trễ" khuyên chúng ta điều gì?
Bài 13. Câu ca dao "Nhiễu điều phủ lấy giá gương / Người trong một nước phải thương nhau cùng" nhắc nhở điều gì?
Bài 14. Bạn M thường nói: "Học giỏi là do thông minh, không cần cần cù." Em có đồng ý với bạn M không? Vì sao?
Bài 15. Trong lớp có bạn thuộc dân tộc thiểu số bị trêu chọc vì trang phục dân tộc. Em sẽ ứng xử như thế nào?
Bài 16. Nêu hai việc làm thể hiện lao động cần cù, sáng tạo trong lao động ở gia đình.
Bài 17. Em hãy kể một tấm gương lao động cần cù, sáng tạo mà em biết (trong lịch sử, trong cuộc sống hoặc xung quanh em) và nêu bài học rút ra.
Bài 18. Để giữ gìn và phát huy truyền thống hiếu học của dân tộc, học sinh cần làm gì? Nêu ba việc làm cụ thể.
Phần 2: Nâng cao
Bài 19. Phân tích mối quan hệ giữa lao động cần cù và lao động sáng tạo. Vì sao trong lao động cần kết hợp cả hai?
Bài 20. Đọc tình huống: Bạn H rất thông minh nhưng lười học, thường xuyên không làm bài tập, kết quả học tập sa sút. Ngược lại, bạn T học lực trung bình nhưng rất chăm chỉ, kiên trì và biết tìm ra phương pháp học phù hợp nên ngày càng tiến bộ. Em rút ra bài học gì từ hai bạn? Nếu là bạn H, em sẽ thay đổi như thế nào?
Bài 21. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, một số bạn trẻ cho rằng chỉ cần học hỏi văn hoá nước ngoài, không cần giữ gìn truyền thống dân tộc. Em có đồng ý không? Vì sao? Nêu cách tiếp thu văn hoá nước ngoài đúng đắn.
Bài 22. Hãy thiết kế một kế hoạch học tập trong một tuần cho bản thân thể hiện lao động cần cù, sáng tạo (mục tiêu, nội dung, thời gian, phương pháp học sáng tạo, cách tự đánh giá).
Bài 23. Đọc tình huống: Trong giờ học, bạn N phát hiện bạn cùng bàn quay cóp. N phân vân không biết có nên báo thầy cô không vì sợ bị cho là "mách lẻo". Em hãy khuyên bạn N và nêu cách xử lí đúng.
Bài 24. Em hãy viết một đoạn văn ngắn (khoảng 8–10 câu) trình bày suy nghĩ của em về ý nghĩa của lao động cần cù, sáng tạo đối với sự thành công của mỗi người.
Bài 25. Một doanh nghiệp địa phương tổ chức cuộc thi "Ý tưởng sáng tạo vì môi trường" dành cho học sinh. Em hãy đề xuất một ý tưởng sáng tạo (tên ý tưởng, mục đích, cách thực hiện, kết quả mong đợi) để tham gia cuộc thi.
Bài 26. Phân tích ý nghĩa của câu nói: "Cần cù bù thông minh." Em có đồng ý với câu nói này không? Vì sao?
Đáp án
Bài 1. Truyền thống dân tộc là những giá trị tốt đẹp được hình thành, giữ gìn và phát huy qua nhiều thế hệ.
Bài 2. Bốn truyền thống tốt đẹp, ví dụ: yêu nước, đoàn kết, hiếu học, tôn sư trọng đạo, uống nước nhớ nguồn, cần cù lao động, nhân ái, khoan dung.
Bài 3. Vì truyền thống là bản sắc, cội nguồn sức mạnh của dân tộc; tự hào và phát huy truyền thống giúp học sinh sống tốt hơn, có trách nhiệm giữ gìn bản sắc dân tộc, góp phần xây dựng quê hương, đất nước.
Bài 4. Ba việc làm: tìm hiểu, giữ gìn di sản văn hoá; tham gia hoạt động đền ơn đáp nghĩa; giới thiệu văn hoá dân tộc với bạn bè; yêu quý tiếng Việt, trang phục truyền thống; chăm chỉ học tập, rèn luyện.
Bài 5. Tôn trọng sự đa dạng của các dân tộc là tôn trọng phong tục, tập quán, ngôn ngữ, tín ngưỡng, bản sắc văn hoá của mỗi dân tộc; bình đẳng, không phân biệt đối xử giữa các dân tộc.
Bài 6. Ba việc làm: tìm hiểu, học hỏi văn hoá các dân tộc; không trêu chọc, kỳ thị phong tục, ngôn ngữ của dân tộc khác; tham gia giao lưu văn hoá; bảo vệ quyền bình đẳng giữa các dân tộc.
Bài 7. Vì mỗi dân tộc có bản sắc riêng đáng trân trọng, đều là bộ phận của cộng đồng các dân tộc Việt Nam; tôn trọng giúp đoàn kết, giữ gìn bản sắc văn hoá chung, cùng phát triển.
Bài 8. Lao động cần cù là siêng năng, chăm chỉ làm việc, không ngại khó khăn, vất vả. Hai biểu hiện trong học tập: chăm chỉ học bài, làm bài đầy đủ; kiên trì vượt qua bài tập khó.
Bài 9. Lao động sáng tạo là tìm ra cách làm mới, hiệu quả hơn trong công việc. Hai biểu hiện trong học tập: tìm ra phương pháp học hiệu quả; tự nghĩ ra cách giải bài tập mới; làm mô hình, sơ đồ tư duy sáng tạo.
Bài 10. Cần cù: siêng năng, chăm chỉ, kiên trì (ví dụ: học sinh chăm chỉ làm bài tập mỗi ngày). Sáng tạo: tìm ra cách làm mới, hiệu quả hơn (ví dụ: nghĩ ra cách ghi nhớ từ vựng mới, làm mô hình học tập sáng tạo). Hai mặt bổ sung cho nhau.
Bài 11. Giúp học sinh tiến bộ trong học tập, rèn luyện tính kiên trì, tư duy mới; tạo nền tảng thành công trong tương lai; góp phần xây dựng quê hương, đất nước.
Bài 12. Khuyên chúng ta phải chăm chỉ lao động thì mới có cái ăn, có cuộc sống ấm no; lười biếng sẽ đói khổ, thiếu thốn.
Bài 13. Nhắc nhở các dân tộc anh em trong một nước phải đoàn kết, yêu thương, giúp đỡ lẫn nhau.
Bài 14. Không đồng ý. Thông minh là điều kiện thuận lợi nhưng không đủ; muốn học giỏi cần cần cù (chăm chỉ học tập, rèn luyện) và sáng tạo (tìm phương pháp học phù hợp).
Bài 15. Không hùa theo trêu chọc; nhẹ nhàng nhắc các bạn dừng lại; động viên, bảo vệ bạn; tìm hiểu và giới thiệu nét đẹp trang phục, văn hoá dân tộc của bạn.
Bài 16. Hai việc làm: chăm chỉ giúp bố mẹ việc nhà; sắp xếp, cải tiến cách làm việc nhà cho gọn gàng, hiệu quả hơn; tự nghĩ ra cách tái sử dụng đồ cũ.
Bài 17. Học sinh kể một tấm gương (ví dụ: Bác Hồ, nhà khoa học, người nông dân sáng tạo, bạn học chăm chỉ...) và nêu bài học: cần cù, sáng tạo giúp vượt qua khó khăn, đạt thành công.
Bài 18. Ba việc làm: chăm chỉ học tập, rèn luyện; giúp đỡ bạn bè cùng tiến bộ; chủ động tìm tòi, học hỏi; tham gia các hoạt động học tập, câu lạc bộ; đọc sách, trau dồi tri thức.
Bài 19. Cần cù và sáng tạo bổ sung cho nhau: cần cù tạo nền tảng kiến thức, kĩ năng, sự kiên trì; sáng tạo nâng cao hiệu quả, tìm ra cách làm mới. Chỉ cần cù mà không sáng tạo dễ dậm chân tại chỗ; chỉ sáng tạo mà không cần cù khó biến ý tưởng thành kết quả. Vì vậy trong lao động cần kết hợp cả hai.
Bài 20. Bài học: thông minh không đủ nếu lười biếng; chăm chỉ, kiên trì và phương pháp học phù hợp giúp tiến bộ bền vững. Nếu là bạn H: lập kế hoạch học tập, chăm chỉ làm bài, tìm phương pháp học phù hợp, kiên trì vượt qua khó khăn, học hỏi bạn T.
Bài 21. Không đồng ý. Hội nhập cần tiếp thu tinh hoa văn hoá thế giới nhưng phải giữ gìn bản sắc dân tộc, nếu không sẽ bị hoà tan, mất bản sắc. Cách tiếp thu đúng đắn: tiếp thu có chọn lọc những giá trị tiến bộ, phù hợp; không tiếp thu những thói hư, tật xấu; giữ gìn, phát huy truyền thống dân tộc.
Bài 22. Kế hoạch có mục tiêu cụ thể, nội dung, thời gian hợp lí, phương pháp học sáng tạo (sơ đồ tư duy, học theo nhóm, tự đặt câu hỏi...), cách tự đánh giá (kiểm tra kết quả, điều chỉnh kế hoạch...), khả thi.
Bài 23. Khuyên bạn N: gian lận là sai, bao che là tiếp tay cho cái sai; cần dũng cảm nói sự thật; có thể góp ý trực tiếp với bạn quay cóp, hoặc báo thầy cô một cách khéo léo, tế nhị; động viên bạn quay cóp thành thật nhận lỗi.
Bài 24. Đoạn văn trình bày: lao động cần cù giúp con người vượt qua khó khăn, tích luỹ kiến thức, kĩ năng; lao động sáng tạo giúp nâng cao hiệu quả, tìm ra cách làm mới; cả hai là yếu tố quan trọng dẫn đến thành công; liên hệ bản thân.
Bài 25. Ý tưởng sáng tạo có tên, mục đích (bảo vệ môi trường), cách thực hiện cụ thể, khả thi, kết quả mong đợi rõ ràng (ví dụ: tái chế rác thải, tiết kiệm nước, trồng cây xanh...).
Bài 26. "Cần cù bù thông minh" có nghĩa là sự chăm chỉ, kiên trì có thể bù đắp cho những hạn chế về năng khiếu, giúp con người đạt thành công. Đồng ý ở mức độ nhất định: cần cù giúp tích luỹ kiến thức, kĩ năng, vượt qua khó khăn. Tuy nhiên, cần kết hợp cả cần cù và sáng tạo, phương pháp học tập đúng đắn thì hiệu quả mới cao nhất.