Phạm vi: Chủ đề 1: Em với nhà trường (xây dựng và giữ gìn tình bạn; phòng, tránh bắt nạt học đường; xây dựng truyền thống nhà trường) + Chủ đề 2: Khám phá bản thân (tính cách và cảm xúc của tôi; khả năng tranh biện, thương thuyết của tôi).
Phần 1: Cơ bản
Bài 1. Tranh biện là gì? Nêu 1 ví dụ về tranh biện trong lớp học.
Bài 2. Thương thuyết là gì? Nêu 1 ví dụ về thương thuyết trong cuộc sống.
Bài 3. Nêu 2 nguyên tắc khi tranh biện.
Bài 4. Khi tranh biện, điều KHÔNG nên làm là gì? Nêu 2 điều.
Bài 5. Khi mâu thuẫn với bạn, em nên làm gì?
Bài 6. Nêu 2 cách kiểm soát cảm xúc khi tức giận.
Bài 7. Tính cách nóng nảy có thể gây ra hậu quả gì?
Bài 8. Nêu 2 biểu hiện của người có tính cách kiên nhẫn.
Bài 9. Nêu 3 biểu hiện của tình bạn đẹp.
Bài 10. Hành vi nào sau đây là bắt nạt học đường? Giải thích vì sao: (a) Đe dọa bạn qua tin nhắn; (b) Nhắc bạn giữ trật tự.
Bài 11. Khi chứng kiến bắt nạt học đường, em nên làm gì?
Bài 12. Nêu 2 việc giúp giữ gìn truyền thống nhà trường.
Bài 13. Truyền thống "tôn sư trọng đạo" có nghĩa là gì?
Bài 14. Sự tự chủ là gì? Nêu 1 ví dụ.
Bài 15. Nêu 2 việc em sẽ làm để rèn luyện sự tự chủ.
Bài 16. Khi bạn đưa ra ý kiến hay hơn trong nhóm, em nên làm gì?
Bài 17. Nêu 2 cách thể hiện sự tôn trọng khi tranh biện.
Bài 18. Vì sao cần kiểm soát cảm xúc tiêu cực?
Phần 2: Nâng cao
Bài 19. Tình huống: Trong giờ thảo luận, bạn Mai và bạn Hùng tranh cãi gay gắt về cách giải một bài toán, cả hai đều không chịu nghe nhau. Em hãy đề xuất cách để hai bạn tranh biện văn minh.
Bài 20. Tình huống: Lớp em muốn tổ chức một buổi văn nghệ nhưng các bạn chưa thống nhất được tiết mục. Em hãy đề xuất cách thương thuyết để cả lớp đi đến thống nhất.
Bài 21. Phân biệt "tranh biện văn minh" và "cãi nhau". Cho 2 ví dụ mỗi loại.
Bài 22. Tình huống: Bạn An thường nổi nóng, quát mắng bạn bè khi gặp chuyện không vừa ý. Em hãy đề xuất 3 cách giúp An kiểm soát cảm xúc.
Bài 23. Nêu 3 hậu quả của bắt nạt học đường đối với người bị bắt nạt.
Bài 24. Tình huống: Bạn Bình thấy bạn bị bắt nạt nhưng sợ bị trả thù nên im lặng. Em hãy khuyên Bình.
Bài 25. Em hãy viết một đoạn văn ngắn (5–7 câu) về cách em kiểm soát cảm xúc của mình.
Bài 26. Lập kế hoạch 1 tuần để lớp em xây dựng tình bạn đoàn kết (ghi rõ việc làm, thời gian, người thực hiện).
Đáp án
Bài 1. Tranh biện là trình bày quan điểm và lí lẽ để bảo vệ ý kiến của mình một cách văn minh. Ví dụ: trong giờ thảo luận, em đưa ra lí lẽ vì sao chọn cách giải này cho bài toán.
Bài 2. Thương thuyết là trao đổi, thỏa thuận để đi đến thống nhất. Ví dụ: hai bạn thỏa thuận phân công trực nhật công bằng.
Bài 3. Gợi ý: tôn trọng đối phương; đưa ra lí lẽ, dẫn chứng rõ ràng; lắng nghe không ngắt lời; không công kích cá nhân.
Bài 4. Gợi ý: không xúc phạm, công kích cá nhân; không ngắt lời liên tục; không nói to, át giọng người khác.
Bài 5. Gợi ý: bình tĩnh trao đổi, lắng nghe bạn, tìm cách hòa giải, không dùng bạo lực.
Bài 6. Gợi ý: hít thở sâu, đếm từ 1 đến 10; tạm rời khỏi tình huống căng thẳng; chia sẻ với người tin cậy.
Bài 7. Gợi ý: làm tổn thương bạn bè và chính mình; phá vỡ tình bạn; ảnh hưởng học tập.
Bài 8. Gợi ý: bình tĩnh vượt qua khó khăn; không bỏ cuộc khi gặp trở ngại; lắng nghe người khác.
Bài 9. Gợi ý: tin tưởng nhau; giúp đỡ nhau lúc khó khăn; chia sẻ vui buồn; tôn trọng, không nói xấu nhau.
Bài 10. (a) là bắt nạt học đường vì cố ý đe dọa, gây sợ hãi cho bạn; (b) không phải bắt nạt, đó là nhắc nhở đúng mực.
Bài 11. Gợi ý: giữ bình tĩnh, can ngăn an toàn (không dùng bạo lực), an ủi bạn bị bắt nạt, báo thầy cô hoặc người lớn.
Bài 12. Gợi ý: giữ gìn vệ sinh trường lớp; lễ phép với thầy cô; giúp đỡ bạn bè; tham gia hoạt động chung.
Bài 13. "Tôn sư trọng đạo" nghĩa là tôn trọng, biết ơn thầy cô.
Bài 14. Sự tự chủ là khả năng kiềm chế bản thân, thực hiện đúng kế hoạch dù gặp cám dỗ hay khó khăn. Ví dụ: không chơi game khi sắp đến giờ học.
Bài 15. Đáp án mở; chấp nhận 2 việc làm cụ thể, thực hiện được.
Bài 16. Gợi ý: công nhận ý kiến hay của bạn và cùng thực hiện.
Bài 17. Gợi ý: lắng nghe không ngắt lời; không dùng lời lẽ xúc phạm; công nhận điểm đúng của đối phương.
Bài 18. Gợi ý: cảm xúc tiêu cực kéo dài ảnh hưởng xấu đến sức khỏe, học tập và quan hệ bạn bè.
Bài 19. Gợi ý: đề nghị hai bạn lần lượt trình bày lí lẽ, không ngắt lời; yêu cầu đưa ra dẫn chứng; cùng tìm cách kiểm chứng đáp án; tôn trọng kết quả đúng dù thuộc về ai.
Bài 20. Gợi ý: để mỗi nhóm trình bày tiết mục của mình; cả lớp bình chọn công bằng; nhóm chưa được chọn có thể hỗ trợ nhóm được chọn; thống nhất lịch tập luyện.
Bài 21. Tranh biện văn minh: đưa ra lí lẽ, lắng nghe, tôn trọng đối phương (ví dụ: thảo luận cách giải bài toán bằng lí lẽ; tranh luận về tiết mục văn nghệ một cách bình tĩnh). Cãi nhau: to tiếng, xúc phạm, không lắng nghe (ví dụ: quát mắng bạn khi bất đồng; nói xấu bạn vì ý kiến khác mình).
Bài 22. Gợi ý: khuyên An hít thở sâu, đếm chậm khi tức giận; khuyên An nói ra cảm xúc một cách bình tĩnh; khuyên An xin lỗi khi làm bạn buồn; gợi ý An chia sẻ với thầy cô, cha mẹ.
Bài 23. Gợi ý: buồn bã, lo lắng, sợ đến trường; mất tự tin; ảnh hưởng học tập; ảnh hưởng sức khỏe.
Bài 24. Gợi ý: khuyên Bình không im lặng vì im lặng khiến hành vi xấu tiếp diễn; Bình có thể báo thầy cô một cách kín đáo, cùng bạn bè lên tiếng bảo vệ bạn.
Bài 25. Đáp án mở; chấp nhận đoạn văn đúng chủ đề, câu văn rõ ràng, cảm xúc chân thành.
Bài 26. Đáp án mở; chấp nhận kế hoạch có việc làm cụ thể, thời gian rõ ràng, phân công hợp lí.