Phạm vi: Chủ đề 3: Trách nhiệm với bản thân (người tiêu dùng thông thái; tiết kiệm và thực hiện công việc gia đình; rèn luyện sự tự chủ) và Chủ đề 4: Rèn luyện bản thân (sống có trách nhiệm; kĩ năng từ chối; rèn luyện sự tự chủ).
Phần 1: Cơ bản
Bài 1. Người tiêu dùng thông thái cần làm gì trước khi mua một món đồ?
Bài 2. Nêu hai việc làm thể hiện em biết tiết kiệm điện trong gia đình.
Bài 3. Nêu hai việc làm thể hiện em biết tiết kiệm nước trong gia đình.
Bài 4. Em hãy kể hai công việc gia đình mà em thường phụ giúp bố mẹ.
Bài 5. Rèn luyện sự tự chủ là gì? Nêu một ví dụ.
Bài 6. Khi bạn rủ em trốn học đi chơi, em sẽ nói gì để từ chối? Viết câu trả lời của em.
Bài 7. Sống có trách nhiệm với bản thân thể hiện qua những việc nào? Nêu hai việc.
Bài 8. Khi em làm hỏng đồ dùng của bạn, em nên làm gì?
Bài 9. Nêu hai cách để em không bị cám dỗ bởi trò chơi điện tử trong giờ học.
Bài 10. Khi mua đồ dùng học tập, vì sao em nên lập danh sách trước khi đi mua?
Bài 11. Em hãy kể một lần em đã tiết kiệm tiền tiêu vặt để mua thứ mình cần.
Bài 12. Khi cơn giận nổi lên, em nên làm gì để kiềm chế cảm xúc?
Bài 13. Nêu hai việc làm thể hiện em giữ lời hứa với người thân.
Bài 14. Khi bạn rủ em nói dối thầy cô, em sẽ ứng xử như thế nào?
Bài 15. Em hãy nêu hai lợi ích của việc lập kế hoạch học tập và sinh hoạt.
Bài 16. Vì sao không nên mua đồ chỉ vì đang giảm giá? Giải thích ngắn gọn.
Phần 2: Nâng cao
Bài 17. Gia đình em dự định mua một chiếc quạt điện mới. Em hãy nêu các bước để giúp gia đình mua quạt một cách thông thái.
Bài 18. Một bạn trong lớp thường xuyên bắt nạt các bạn yếu hơn. Em hãy nêu cách em ứng xử trong tình huống này, vừa thể hiện kĩ năng từ chối tham gia bắt nạt, vừa giúp đỡ bạn bị bắt nạt.
Bài 19. Em hãy lập một kế hoạch tiết kiệm trong gia đình trong một tuần, gồm ít nhất ba việc cụ thể và cách kiểm tra kết quả.
Bài 20. Em hãy viết một đoạn ngắn (3–4 câu) về một lần em đã rèn luyện sự tự chủ thành công (ví dụ: vượt qua cám dỗ, kiềm chế cơn giận).
Bài 21. Một cửa hàng quảng cáo "mua 1 tặng 1" một loại bánh kẹo mà em không thích. Em hãy phân tích vì sao không nên mua chỉ vì khuyến mãi.
Bài 22. Em hãy nêu hai tình huống trong cuộc sống cần kĩ năng từ chối và viết câu từ chối phù hợp cho mỗi tình huống.
Bài 23. Em hãy đề xuất ba quy tắc tiết kiệm điện, nước cho cả gia đình và giải thích vì sao mỗi quy tắc có ích.
Bài 24. Bạn thân rủ em cùng nói xấu một bạn khác trên mạng xã hội. Em hãy nêu cách em từ chối và cách em khuyên bạn.
Đáp án
Bài 1. Xác định nhu cầu thật sự; so sánh giá cả, chất lượng; kiểm tra hạn sử dụng, nguồn gốc; chỉ mua khi thật sự cần.
Bài 2. Tắt đèn, quạt, ti vi khi không dùng; tận dụng ánh sáng tự nhiên; nhắc người thân cùng tiết kiệm điện.
Bài 3. Khóa vòi nước khi đánh răng, rửa tay; dùng nước vừa đủ khi rửa bát; không để nước chảy tràn.
Bài 4. Học sinh kể hai việc phù hợp (ví dụ: quét nhà, rửa bát, gấp chăn màn, dọn dẹp góc học tập, tưới cây).
Bài 5. Tự chủ là biết kiềm chế cảm xúc, hành vi của bản thân và làm theo kế hoạch đã đặt ra. Ví dụ: tắt điện thoại để tập trung học bài.
Bài 6. Câu từ chối rõ ràng, lịch sự, kiên quyết, ví dụ: "Mình không trốn học đâu, vì phải đi học đầy đủ. Hết giờ học mình cùng chơi nhé."
Bài 7. Hoàn thành việc học, việc nhà được giao; giữ lời hứa; nhận lỗi và sửa lỗi khi làm sai; chăm sóc sức khỏe bản thân.
Bài 8. Xin lỗi bạn, nhận trách nhiệm và cùng bạn tìm cách khắc phục (sửa chữa hoặc đền bù phù hợp).
Bài 9. Tắt điện thoại hoặc để điện thoại xa tầm tay trong giờ học; tự nhắc nhở mục tiêu học tập; nhờ bạn bè, thầy cô nhắc nhở.
Bài 10. Lập danh sách giúp em chỉ mua thứ thật sự cần, tránh mua thừa, mua theo cảm hứng và tiết kiệm tiền.
Bài 11. Học sinh kể lại một lần cụ thể: món đồ muốn mua, cách tiết kiệm (bỏ ống heo, giảm chi tiêu không cần thiết), kết quả.
Bài 12. Hít thở sâu, dừng lại một chút, bình tĩnh suy nghĩ rồi mới nói chuyện; có thể đi ra chỗ khác để bình tĩnh lại.
Bài 13. Hứa và thực hiện đúng điều đã hứa; nếu không thực hiện được thì nói rõ lý do và xin lỗi; không hứa những điều không làm được.
Bài 14. Từ chối tham gia nói dối, nói rõ nói dối là sai, đề xuất nói thật với thầy cô.
Bài 15. Giúp em sắp xếp thời gian hợp lý, hoàn thành việc học và việc nhà đúng hạn; rèn tính kỷ luật và tự chủ.
Bài 16. Vì mua đồ không cần thiết dù giảm giá vẫn gây lãng phí tiền bạc, đồ đạc và có thể mua phải hàng kém chất lượng.
Bài 17. Các bước: xác định nhu cầu (loại quạt, công suất); tìm hiểu, so sánh giá và chất lượng ở vài cửa hàng; kiểm tra bảo hành; chọn mua phù hợp với khả năng tài chính của gia đình.
Bài 18. Từ chối tham gia bắt nạt; khuyên bạn dừng lại; an ủi, giúp đỡ bạn bị bắt nạt; báo với thầy cô hoặc người lớn tin cậy nếu tình hình nghiêm trọng.
Bài 19. Kế hoạch gồm ít nhất ba việc cụ thể (ví dụ: tắt điện khi ra khỏi phòng; khóa vòi nước khi đánh răng; dùng giấy hai mặt) và cách kiểm tra (ghi chép hằng ngày, cuối tuần cùng bố mẹ đối chiếu hóa đơn điện, nước).
Bài 20. Học sinh kể lại một lần cụ thể: tình huống cám dỗ hoặc cơn giận, cách kiềm chế, kết quả đạt được.
Bài 21. Vì mua đồ không thích dù khuyến mãi vẫn lãng phí tiền; có thể mua phải hàng gần hết hạn; nên chỉ mua thứ thật sự cần.
Bài 22. Hai tình huống cần từ chối (ví dụ: bạn rủ trốn học; bạn rủ thử thuốc lá điện tử) kèm câu từ chối lịch sự, kiên quyết cho mỗi tình huống.
Bài 23. Ba quy tắc (ví dụ: tắt điện khi ra khỏi phòng; khóa vòi nước khi không dùng; chỉ mua đồ thật sự cần) kèm giải thích ích lợi (tiết kiệm chi phí, bảo vệ tài nguyên, bảo vệ môi trường).
Bài 24. Từ chối tham gia nói xấu; nói rõ nói xấu bạn là sai, gây tổn thương cho bạn; khuyên bạn dừng lại và xóa bài viết nếu đã đăng.