Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)
Câu 1. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng kiến thức cần ghi nhớ trong bài Bài 20: Hiện tượng nhiễm điện do cọ xát? A. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. B. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. C. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác. D. Vật bị cọ xát có thể nhiễm điện và hút được các vật nhẹ.
Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài 20: Hiện tượng nhiễm điện do cọ xát, khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. Có hai loại điện tích: dương và âm; cùng loại đẩy nhau, khác loại hút nhau. B. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. C. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. D. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại.
Câu 3. Theo phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 20: Hiện tượng nhiễm điện do cọ xát, phát biểu nào sau đây là đúng? A. Kết luận ngay kết quả khi chưa đối chiếu với quy tắc hoặc định nghĩa trong bài học. B. Nhiều vật sau khi bị cọ xát có khả năng hút các vật nhẹ như vụn giấy, sợi tóc. C. Thay đổi toàn bộ quy tắc trọng tâm của bài học theo cảm tính cá nhân. D. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học.
Câu 4. Để nắm vững và vận dụng tốt bài Bài 20: Hiện tượng nhiễm điện do cọ xát, học sinh cần lưu ý điều nào sau đây? A. Không cần ghi nhớ các lưu ý trọng tâm vì chúng không ảnh hưởng đến việc làm bài tập. B. Áp dụng ngược lại hoàn toàn so với quy tắc và hướng dẫn trong phần kiến thức trọng tâm. C. Ví dụ: thước nhựa sau khi cọ xát vào vải len có thể hút các mẩu giấy vụn; khi chải tóc bằng lược nhựa vào ngày khô, tóc bị lược hút và dựng lên. D. Chỉ cần đọc lướt tiêu đề bài học mà không cần nắm vững nội dung chi tiết từng mục.
Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học
Bài 1 (Cơ bản — Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm). Dựa vào phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 20: Hiện tượng nhiễm điện do cọ xát, em hãy trình bày các khái niệm, quy tắc hoặc nội dung cốt lõi của tiết học và nêu ý nghĩa của chúng.
Bài 2 (Thực hành — Phân tích & Giải mẫu theo ví dụ tiết học). Đọc kĩ tình huống/ví dụ trọng tâm của tiết học dưới đây, sau đó tự trình bày lại các bước thực hiện và nêu nhận xét rút ra:
Ví dụ: Cọ xát thanh thủy tinh vào lụa, thanh thủy tinh nhiễm điện dương vì mất bớt electron; cọ xát thanh nhựa vào vải len, thanh nhựa nhiễm điện âm vì nhận thêm electron. Đưa hai thanh đã cọ xát lại gần nhau, chúng hút nhau vì mang điện tích khác loại. Đưa hai thanh nhựa đã cọ xát lại gần nhau, chúng đẩy nhau vì cùng nhiễm điện âm. Thí nghiệm này chứng minh quy luật tương tác giữa các điện tích.
Bài 3 (Vận dụng — Áp dụng quy tắc ghi nhớ vào bài tập). Vận dụng các điểm ghi nhớ trọng tâm của bài Bài 20: Hiện tượng nhiễm điện do cọ xát để giải thích hoặc thực hiện yêu cầu thực hành mở rộng sau:
Để phòng tránh, người ta dùng dây nối đất, quần áo chống tĩnh điện và tăng độ ẩm không khí.
Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Nêu 1 ví dụ chứng tỏ sự tồn tại của áp suất khí quyển.
Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Lực đẩy Archimedes là gì? Nêu phương, chiều của lực này.
Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Một vật có thể tích 0,02 m³ nhúng chìm trong nước (trọng lượng riêng của nước là 10 000 N/m³). Tính lực đẩy Archimedes tác dụng lên vật.
Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết
1. Đáp án phần Trắc nghiệm
- Bảng đáp án: 1-D, 2-A, 3-B, 4-C.
- Giải thích chi tiết:
- Câu 1 (D): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Vật bị cọ xát có thể nhiễm điện và hút được các vật nhẹ."
- Câu 2 (A): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Có hai loại điện tích: dương và âm; cùng loại đẩy nhau, khác loại hút nhau."
- Câu 3 (B): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Nhiều vật sau khi bị cọ xát có khả năng hút các vật nhẹ như vụn giấy, sợi tóc."
- Câu 4 (C): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Ví dụ: thước nhựa sau khi cọ xát vào vải len có thể hút các mẩu giấy vụn; khi chải tóc bằng lược nhựa vào ngày khô, tóc bị lược hút và dựng lên."
2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành
- Bài 1:
- Nội dung cốt lõi cần trình bày: Nhiều vật sau khi bị cọ xát có khả năng hút các vật nhẹ như vụn giấy, sợi tóc. Hiện tượng đó gọi là nhiễm điện do cọ xát.
- Tổng kết ghi nhớ: Vật bị cọ xát có thể nhiễm điện và hút được các vật nhẹ.; Có hai loại điện tích: dương và âm; cùng loại đẩy nhau, khác loại hút nhau.; Nhiễm điện do cọ xát là do sự di chuyển của các electron giữa hai vật.
- Bài 2:
- Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Ví dụ: Cọ xát thanh thủy tinh vào lụa, thanh thủy tinh nhiễm điện dương vì mất bớt electron; cọ xát thanh nhựa vào vải len, thanh nhựa nhiễm điện âm vì nhận thêm electron. Đưa hai thanh đã cọ xát lại gần nhau, chúng hút nhau vì mang điện tích khác loại. Đưa hai thanh nhựa đã cọ xát lại gần nhau, chúng đẩy nhau vì cùng nhiễm điện âm. Thí nghiệm này chứng minh quy luật tương tác giữa các điện tích.
- Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.
- Bài 3:
- Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 20: Hiện tượng nhiễm điện do cọ xát (Vật bị cọ xát có thể nhiễm điện và hút được các vật nhẹ.; Có hai loại điện tích: dương và âm; cùng loại đẩy nhau, khác loại hút nhau.; Nhiễm điện do cọ xát là do sự di chuyển của các electron giữa hai vật.).
- Lời giải mẫu/Nhận xét: Để phòng tránh, người ta dùng dây nối đất, quần áo chống tĩnh điện và tăng độ ẩm không khí.
- Bài 4: Ví dụ: cốc nước úp ngược đầy nước có bìa cứng đậy miệng không bị đổ nước ra; ống hút nước; bình nước có vòi...
- Bài 5: Lực đẩy Archimedes là lực do chất lỏng (hoặc chất khí) tác dụng lên vật nhúng trong nó, có phương thẳng đứng, chiều từ dưới lên trên.
- Bài 6: F_A = d × V = 10 000 × 0,02 = 200 N.