1. Kiến thức trọng tâm
Máu là chất lỏng màu đỏ, gồm huyết tương và các tế bào máu: hồng cầu, bạch cầu và tiểu cầu. Huyết tương chiếm khoảng thể tích máu, chứa nước, chất dinh dưỡng, hormone và chất thải. Hồng cầu vận chuyển oxygen và carbon dioxide, bạch cầu bảo vệ cơ thể chống tác nhân gây bệnh, tiểu cầu tham gia quá trình đông máu.
Hệ tuần hoàn gồm tim và hệ mạch máu. Tim là cơ quan bơm máu, gồm bốn ngăn: tâm nhĩ trái, tâm thất trái, tâm nhĩ phải, tâm thất phải. Hệ mạch gồm động mạch, tĩnh mạch và mao mạch. Động mạch đưa máu từ tim đến các cơ quan, tĩnh mạch đưa máu từ các cơ quan về tim, mao mạch là nơi diễn ra quá trình trao đổi chất giữa máu và tế bào.
Vòng tuần hoàn lớn đưa máu giàu oxygen từ tim đến các cơ quan, sau đó đưa máu giàu carbon dioxide về tim. Vòng tuần hoàn nhỏ đưa máu giàu carbon dioxide từ tim lên phổi để thải carbon dioxide và nhận oxygen, rồi trở về tim.
Để hệ tuần hoàn khỏe mạnh, cần vận động thường xuyên, ăn ít muối và chất béo, không hút thuốc lá, ngủ đủ giấc và khám sức khỏe định kì.
2. Ví dụ minh họa
Ví dụ: Vì sao tim đập nhanh hơn khi em chạy nhanh?
Lời giải: Khi chạy nhanh, cơ thể cần nhiều oxygen và chất dinh dưỡng hơn để tạo ra năng lượng cho cơ hoạt động. Tim đập nhanh hơn để bơm máu nhanh hơn, đưa oxygen và chất dinh dưỡng đến cơ kịp thời, đồng thời đưa carbon dioxide và các chất thải từ cơ đến phổi và các cơ quan bài tiết. Sau khi nghỉ ngơi, nhịp tim dần trở lại bình thường khi nhu cầu năng lượng của cơ thể giảm xuống.
3. Ghi nhớ
- Máu gồm huyết tương, hồng cầu, bạch cầu và tiểu cầu.
- Hệ tuần hoàn gồm tim và hệ mạch máu.
- Tim có bốn ngăn; mạch máu gồm động mạch, tĩnh mạch và mao mạch.
- Có hai vòng tuần hoàn: vòng tuần hoàn lớn và vòng tuần hoàn nhỏ.