Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)
Câu 1. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng kiến thức cần ghi nhớ trong bài Bài 37: Hệ thần kinh và các giác quan ở người? A. Hệ thần kinh gồm bộ phận trung ương (não, tủy sống) và bộ phận ngoại biên (dây thần kinh, hạch thần kinh). B. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. C. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. D. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác.
Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài 37: Hệ thần kinh và các giác quan ở người, khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. B. Não điều khiển các hoạt động có ý thức và không có ý thức của cơ thể. C. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. D. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại.
Câu 3. Theo phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 37: Hệ thần kinh và các giác quan ở người, phát biểu nào sau đây là đúng? A. Kết luận ngay kết quả khi chưa đối chiếu với quy tắc hoặc định nghĩa trong bài học. B. Thay đổi toàn bộ quy tắc trọng tâm của bài học theo cảm tính cá nhân. C. Hệ thần kinh có chức năng điều khiển, điều hòa và phối hợp hoạt động của các cơ quan trong cơ thể, giúp cơ thể thích nghi với môi trường. D. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học.
Câu 4. Để nắm vững và vận dụng tốt bài Bài 37: Hệ thần kinh và các giác quan ở người, học sinh cần lưu ý điều nào sau đây? A. Không cần ghi nhớ các lưu ý trọng tâm vì chúng không ảnh hưởng đến việc làm bài tập. B. Áp dụng ngược lại hoàn toàn so với quy tắc và hướng dẫn trong phần kiến thức trọng tâm. C. Chỉ cần đọc lướt tiêu đề bài học mà không cần nắm vững nội dung chi tiết từng mục. D. Bộ phận trung ương gồm não và tủy sống, bộ phận ngoại biên gồm các dây thần kinh và hạch thần kinh.
Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học
Bài 1 (Cơ bản — Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm). Dựa vào phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 37: Hệ thần kinh và các giác quan ở người, em hãy trình bày các khái niệm, quy tắc hoặc nội dung cốt lõi của tiết học và nêu ý nghĩa của chúng.
Bài 2 (Thực hành — Phân tích & Giải mẫu theo ví dụ tiết học). Đọc kĩ tình huống/ví dụ trọng tâm của tiết học dưới đây, sau đó tự trình bày lại các bước thực hiện và nêu nhận xét rút ra:
Ví dụ: Mô tả đường đi của phản xạ khi em chạm tay vào vật nóng.
Bài 3 (Vận dụng — Áp dụng quy tắc ghi nhớ vào bài tập). Vận dụng các điểm ghi nhớ trọng tâm của bài Bài 37: Hệ thần kinh và các giác quan ở người để giải thích hoặc thực hiện yêu cầu thực hành mở rộng sau:
Lời giải: Khi tay chạm vào vật nóng, thụ thể ở da nhận biết kích thích nóng và truyền tín hiệu theo dây thần kinh cảm giác đến tủy sống. Tủy sống xử lí và gửi lệnh theo dây thần kinh vận động đến cơ tay, làm tay co lại và rụt ra khỏi vật nóng. Phản xạ này xảy ra rất nhanh, trước khi em kịp ý thức được cảm giác nóng, giúp bảo vệ cơ thể khỏi bị bỏng nặng.
Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Vì sao nồi nấu ăn thường làm bằng kim loại, còn tay cầm nồi làm bằng nhựa?
Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Giải thích vì sao khi đun nước, nước ở đáy ấm nóng lên trước rồi cả ấm nước nóng lên.
Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Bức xạ nhiệt là gì? Cho hai ví dụ về bức xạ nhiệt trong đời sống.
Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết
1. Đáp án phần Trắc nghiệm
- Bảng đáp án: 1-A, 2-B, 3-C, 4-D.
- Giải thích chi tiết:
- Câu 1 (A): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Hệ thần kinh gồm bộ phận trung ương (não, tủy sống) và bộ phận ngoại biên (dây thần kinh, hạch thần kinh)."
- Câu 2 (B): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Não điều khiển các hoạt động có ý thức và không có ý thức của cơ thể."
- Câu 3 (C): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Hệ thần kinh có chức năng điều khiển, điều hòa và phối hợp hoạt động của các cơ quan trong cơ thể, giúp cơ thể thích nghi với môi trường."
- Câu 4 (D): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Bộ phận trung ương gồm não và tủy sống, bộ phận ngoại biên gồm các dây thần kinh và hạch thần kinh."
2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành
- Bài 1:
- Nội dung cốt lõi cần trình bày: Hệ thần kinh có chức năng điều khiển, điều hòa và phối hợp hoạt động của các cơ quan trong cơ thể, giúp cơ thể thích nghi với môi trường. Hệ thần kinh gồm bộ phận trung ương và bộ phận ngoại biên.
- Tổng kết ghi nhớ: Hệ thần kinh gồm bộ phận trung ương (não, tủy sống) và bộ phận ngoại biên (dây thần kinh, hạch thần kinh).; Não điều khiển các hoạt động có ý thức và không có ý thức của cơ thể.; Các giác quan giúp cơ thể nhận biết môi trường xung quanh.
- Bài 2:
- Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Ví dụ: Mô tả đường đi của phản xạ khi em chạm tay vào vật nóng.
- Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.
- Bài 3:
- Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 37: Hệ thần kinh và các giác quan ở người (Hệ thần kinh gồm bộ phận trung ương (não, tủy sống) và bộ phận ngoại biên (dây thần kinh, hạch thần kinh).; Não điều khiển các hoạt động có ý thức và không có ý thức của cơ thể.; Các giác quan giúp cơ thể nhận biết môi trường xung quanh.).
- Lời giải mẫu/Nhận xét: Lời giải: Khi tay chạm vào vật nóng, thụ thể ở da nhận biết kích thích nóng và truyền tín hiệu theo dây thần kinh cảm giác đến tủy sống. Tủy sống xử lí và gửi lệnh theo dây thần kinh vận động đến cơ tay, làm tay co lại và rụt ra khỏi vật nóng. Phản xạ này xảy ra rất nhanh, trước khi em kịp ý thức được cảm giác nóng, giúp bảo vệ cơ thể khỏi bị bỏng nặng.
- Bài 4: Kim loại dẫn nhiệt tốt nên nồi nhanh nóng; nhựa dẫn nhiệt kém (cách nhiệt) nên tay cầm không làm bỏng tay.
- Bài 5: Nước ở đáy ấm nhận nhiệt trước, nóng lên, nhẹ đi, nổi lên; nước lạnh nặng hơn chìm xuống, tạo dòng đối lưu làm cả ấm nước nóng lên.
- Bài 6: Bức xạ nhiệt là hình thức truyền nhiệt bằng các tia nhiệt đi thẳng, có thể xảy ra trong chân không. Ví dụ: Mặt Trời sưởi ấm Trái Đất; bếp lửa sưởi ấm người ngồi gần.