1. Kiến thức trọng tâm
Tình hình chung: Từ nửa sau thế kỉ XVI đến giữa thế kỉ XIX, các nước Đông Nam Á bước vào thời kì có nhiều biến động. Các vương quốc phong kiến như Xiêm, Miến Điện, Việt Nam, Cam-pu-chia, Lào tiếp tục phát triển nhưng dần bộc lộ sự suy yếu. Thương nhân châu Âu (Bồ Đào Nha, Hà Lan, Anh, Pháp) đến Đông Nam Á buôn bán, truyền giáo, từng bước can thiệp vào công việc nội bộ các nước.
Sự xâm nhập của thực dân phương Tây: Ban đầu, người phương Tây chỉ đến buôn bán hương liệu, gia vị. Sau đó, các công ti Đông Ấn của Hà Lan, Anh thành lập các thương điếm, xây dựng căn cứ quân sự. Hà Lan chiếm In-đô-nê-xi-a; Tây Ban Nha chiếm Phi-líp-pin; Anh chiếm Miến Điện, Ma-lai-a; Pháp từng bước xâm chiếm Việt Nam, Lào, Cam-pu-chia. Đến giữa thế kỉ XIX, hầu hết các nước Đông Nam Á đã trở thành thuộc địa hoặc nửa thuộc địa của thực dân phương Tây, chỉ còn Xiêm (Thái Lan) giữ được độc lập nhờ chính sách ngoại giao khôn khéo.
Phản ứng của các nước Đông Nam Á: Trước sự xâm lược, nhân dân các nước Đông Nam Á đã đứng lên đấu tranh. Ở Việt Nam, các phong trào chống Pháp nổ ra liên tiếp. Ở In-đô-nê-xi-a, nhân dân nhiều lần nổi dậy chống Hà Lan. Ở Phi-líp-pin, phong trào chống Tây Ban Nha diễn ra mạnh mẽ. Dù các cuộc đấu tranh chưa giành được thắng lợi, chúng thể hiện tinh thần yêu nước, bất khuất của nhân dân Đông Nam Á.
2. Ví dụ minh họa
Câu hỏi: Vì sao Xiêm (Thái Lan) giữ được độc lập trong khi các nước Đông Nam Á khác trở thành thuộc địa?
Lời giải: Vì vua Xiêm thực hiện chính sách cải cách, mở cửa, đồng thời khôn khéo lợi dụng mâu thuẫn giữa Anh và Pháp, cắt nhượng một phần lãnh thổ để giữ độc lập cho phần lớn đất nước. Nhờ vậy, Xiêm là nước duy nhất ở Đông Nam Á giữ được độc lập trong thời kì thực dân xâm lược.
3. Ghi nhớ
- Giai đoạn nửa sau thế kỉ XVI – giữa thế kỉ XIX: thực dân phương Tây từng bước xâm nhập Đông Nam Á.
- Đến giữa thế kỉ XIX, hầu hết Đông Nam Á thành thuộc địa, chỉ còn Xiêm giữ độc lập.
- Nhân dân các nước Đông Nam Á kiên cường đấu tranh chống thực dân.