Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)
Câu 1. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng kiến thức cần ghi nhớ trong bài Bài 5: Cuộc xung đột Nam - Bắc triều và Trịnh - Nguyễn? A. Nam – Bắc triều (1533–1592): nhà Mạc ở Thăng Long đối đầu với Nam triều ở Thanh Hóa, Nghệ An. B. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. C. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. D. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác.
Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài 5: Cuộc xung đột Nam - Bắc triều và Trịnh - Nguyễn, khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. B. Trịnh – Nguyễn (1627–1672): chia đất nước thành Đàng Ngoài (Trịnh) và Đàng Trong (Nguyễn), ranh giới sông Gianh. C. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. D. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại.
Câu 3. Theo phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 5: Cuộc xung đột Nam - Bắc triều và Trịnh - Nguyễn, phát biểu nào sau đây là đúng? A. Kết luận ngay kết quả khi chưa đối chiếu với quy tắc hoặc định nghĩa trong bài học. B. Thay đổi toàn bộ quy tắc trọng tâm của bài học theo cảm tính cá nhân. C. Hoàn cảnh: Đầu thế kỉ XVI, nhà Lê sơ suy yếu, các phe phái phong kiến tranh giành quyền lực. D. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học.
Câu 4. Để nắm vững và vận dụng tốt bài Bài 5: Cuộc xung đột Nam - Bắc triều và Trịnh - Nguyễn, học sinh cần lưu ý điều nào sau đây? A. Không cần ghi nhớ các lưu ý trọng tâm vì chúng không ảnh hưởng đến việc làm bài tập. B. Áp dụng ngược lại hoàn toàn so với quy tắc và hướng dẫn trong phần kiến thức trọng tâm. C. Chỉ cần đọc lướt tiêu đề bài học mà không cần nắm vững nội dung chi tiết từng mục. D. Các cựu thần nhà Lê không chịu khuất phục, tập hợp lực lượng ở Thanh Hóa, Nghệ An, tôn Lê Duy Ninh lên ngôi, lập triều Lê trung hưng (Nam triều).
Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học
Bài 1 (Cơ bản — Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm). Dựa vào phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 5: Cuộc xung đột Nam - Bắc triều và Trịnh - Nguyễn, em hãy trình bày các khái niệm, quy tắc hoặc nội dung cốt lõi của tiết học và nêu ý nghĩa của chúng.
Bài 2 (Thực hành — Phân tích & Giải mẫu theo ví dụ tiết học). Đọc kĩ tình huống/ví dụ trọng tâm của tiết học dưới đây, sau đó tự trình bày lại các bước thực hiện và nêu nhận xét rút ra:
Câu hỏi: Cuộc xung đột Trịnh – Nguyễn gây hậu quả gì cho đất nước?
Bài 3 (Vận dụng — Áp dụng quy tắc ghi nhớ vào bài tập). Vận dụng các điểm ghi nhớ trọng tâm của bài Bài 5: Cuộc xung đột Nam - Bắc triều và Trịnh - Nguyễn để giải thích hoặc thực hiện yêu cầu thực hành mở rộng sau:
Lời giải: Đất nước bị chia cắt thành Đàng Trong và Đàng Ngoài, nhân dân hai miền bị ngăn cách, chiến tranh liên miên khiến đời sống nhân dân khổ cực, kinh tế suy sụp. Tuy nhiên, trong thời kì chia cắt, Đàng Trong lại có điều kiện mở mang khai phá vùng đất phía Nam, mở rộng lãnh thổ.
Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Vì sao nói Cách mạng tư sản Anh là cuộc cách mạng tư sản đầu tiên có ý nghĩa thời đại?
Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). So sánh điểm giống nhau giữa Cách mạng tư sản Anh và Cách mạng tư sản Pháp.
Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Nêu ý nghĩa của Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền đối với phong trào cách mạng thế giới.
Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết
1. Đáp án phần Trắc nghiệm
- Bảng đáp án: 1-A, 2-B, 3-C, 4-D.
- Giải thích chi tiết:
- Câu 1 (A): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Nam – Bắc triều (1533–1592): nhà Mạc ở Thăng Long đối đầu với Nam triều ở Thanh Hóa, Nghệ An."
- Câu 2 (B): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Trịnh – Nguyễn (1627–1672): chia đất nước thành Đàng Ngoài (Trịnh) và Đàng Trong (Nguyễn), ranh giới sông Gianh."
- Câu 3 (C): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Hoàn cảnh: Đầu thế kỉ XVI, nhà Lê sơ suy yếu, các phe phái phong kiến tranh giành quyền lực."
- Câu 4 (D): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Các cựu thần nhà Lê không chịu khuất phục, tập hợp lực lượng ở Thanh Hóa, Nghệ An, tôn Lê Duy Ninh lên ngôi, lập triều Lê trung hưng (Nam triều)."
2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành
- Bài 1:
- Nội dung cốt lõi cần trình bày: Hoàn cảnh: Đầu thế kỉ XVI, nhà Lê sơ suy yếu, các phe phái phong kiến tranh giành quyền lực. Năm 1527, Mạc Đăng Dung cướp ngôi nhà Lê, lập nhà Mạc, đóng đô ở Thăng Long (Bắc triều).
- Tổng kết ghi nhớ: Nam – Bắc triều (1533–1592): nhà Mạc ở Thăng Long đối đầu với Nam triều ở Thanh Hóa, Nghệ An.; Trịnh – Nguyễn (1627–1672): chia đất nước thành Đàng Ngoài (Trịnh) và Đàng Trong (Nguyễn), ranh giới sông Gianh.; Hậu quả: đất nước chia cắt, nhân dân khổ cực, nhưng Đàng Trong mở mang được vùng đất phía Nam.
- Bài 2:
- Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Câu hỏi: Cuộc xung đột Trịnh – Nguyễn gây hậu quả gì cho đất nước?
- Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.
- Bài 3:
- Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 5: Cuộc xung đột Nam - Bắc triều và Trịnh - Nguyễn (Nam – Bắc triều (1533–1592): nhà Mạc ở Thăng Long đối đầu với Nam triều ở Thanh Hóa, Nghệ An.; Trịnh – Nguyễn (1627–1672): chia đất nước thành Đàng Ngoài (Trịnh) và Đàng Trong (Nguyễn), ranh giới sông Gianh.; Hậu quả: đất nước chia cắt, nhân dân khổ cực, nhưng Đàng Trong mở mang được vùng đất phía Nam.).
- Lời giải mẫu/Nhận xét: Lời giải: Đất nước bị chia cắt thành Đàng Trong và Đàng Ngoài, nhân dân hai miền bị ngăn cách, chiến tranh liên miên khiến đời sống nhân dân khổ cực, kinh tế suy sụp. Tuy nhiên, trong thời kì chia cắt, Đàng Trong lại có điều kiện mở mang khai phá vùng đất phía Nam, mở rộng lãnh thổ.
- Bài 4: Vì lật đổ chế độ phong kiến, mở đường cho chủ nghĩa tư bản phát triển, có ảnh hưởng đến nhiều nước.
- Bài 5: Đều lật đổ chế độ phong kiến, do giai cấp tư sản lãnh đạo, mở đường cho chủ nghĩa tư bản.
- Bài 6: Đề cao quyền tự do, bình đẳng, trở thành ngọn cờ tư tưởng cho phong trào cách mạng nhiều nước.