- Phạm vi: Bài 1 (Câu chuyện của lịch sử), Bài 2 (Vẻ đẹp cổ điển), Bài 3 (Lời sông núi)
Phần 1: Cơ bản (Bài 1–16)
Bài 1. Nêu khái niệm truyện lịch sử và kể tên một truyện lịch sử mà em biết.
Bài 2. "Lời sông núi" gợi cho em liên tưởng đến điều gì?
Bài 3. Tìm biện pháp tu từ trong câu: "Núi đứng lặng im nghe đất trời kể chuyện."
Bài 4. Đặt một câu có sử dụng biện pháp so sánh nói về quê hương.
Bài 5. Chỉ ra luận điểm trong câu: "Bảo vệ môi trường là trách nhiệm của mỗi người."
Bài 6. Nêu hai yếu tố làm nên vẻ đẹp cổ điển trong thơ ca.
Bài 7. Đọc đoạn văn sau và cho biết nội dung chính: "Sông Hồng bồi đắp phù sa cho đồng bằng. Dòng sông ấy đã chứng kiến bao thăng trầm của dân tộc, trở thành biểu tượng của quê hương."
Bài 8. Viết một câu văn giới thiệu về một di tích lịch sử ở địa phương em.
Bài 9. Tìm từ láy trong câu: "Mưa rơi tí tách trên mái nhà, gió thổi xào xạc qua vườn cây."
Bài 10. Sửa lỗi dùng từ trong câu: "Nhân dân ta đã chiến đấu ngoan cường để dành độc lập, tự do cho Tổ quốc."
Bài 11. Đặt câu với từ "thiêng liêng" nói về Tổ quốc.
Bài 12. Nêu tác dụng của lí lẽ và bằng chứng trong bài văn nghị luận.
Bài 13. Đọc hai câu thơ sau và cho biết biện pháp tu từ: "Quê hương ta đẹp tựa bức tranh / Non xanh nước biếc, nghĩa tình đậm sâu."
Bài 14. Viết một đoạn văn ngắn (4–5 câu) kể lại một sự kiện lịch sử mà em nhớ nhất.
Bài 15. Cho biết kiểu văn bản của một bài viết nêu ý kiến và chứng minh ý kiến đó bằng lí lẽ, bằng chứng.
Bài 16. Tìm và ghi lại một câu ca dao hoặc tục ngữ nói về quê hương, đất nước.
Phần 2: Nâng cao (Bài 17–24)
Bài 17. Phân tích tác dụng của biện pháp nhân hóa trong hai câu thơ: "Sông ơi sông, sông chảy về đâu? / Mang theo phù sa, mang theo câu hát."
Bài 18. Viết một đoạn văn nghị luận (5–7 câu) với luận điểm: "Mỗi học sinh cần có ý thức giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt."
Bài 19. Từ hình ảnh sông, núi trong thơ ca, hãy viết một đoạn văn (5–7 câu) bày tỏ tình yêu quê hương của em.
Bài 20. So sánh truyện lịch sử và văn bản nghị luận: nêu hai điểm khác nhau về mục đích và cách viết.
Bài 21. Đọc đoạn văn sau và nêu bài học rút ra: "Ông cha ta đã đổ bao xương máu để giữ từng tấc đất quê hương. Thế hệ hôm nay được sống trong hòa bình phải biết trân trọng và gìn giữ thành quả ấy."
Bài 22. Viết một đoạn văn (5–7 câu) miêu tả cảnh đẹp của một vùng quê mà em yêu thích, có sử dụng ít nhất một biện pháp tu từ.
Bài 23. Chỉ ra và phân tích tác dụng của phép đối trong câu: "Đi xa mới thấy quê hương đẹp, ở gần mới hiểu tình quê sâu."
Bài 24. Em có đồng ý với ý kiến: "Yêu nước không cần phải làm những việc lớn lao"? Vì sao? Trả lời trong 5–7 câu.
Đáp án
Bài 1. Truyện lịch sử là thể loại kể lại sự việc, con người có thật trong quá khứ bằng hình thức nghệ thuật. Ví dụ: truyện về Hai Bà Trưng, Trần Hưng Đạo... (Chấm theo tính hợp lí.)
Bài 2. "Lời sông núi" gợi liên tưởng đến lời nhắn nhủ, tiếng gọi thiêng liêng của quê hương, đất nước.
Bài 3. Nhân hóa: núi "đứng lặng im nghe" như con người.
Bài 4. Ví dụ: "Quê hương em đẹp như một bức tranh thủy mặc." (Chấm theo tính hợp lí.)
Bài 5. Luận điểm: Bảo vệ môi trường là trách nhiệm của mỗi người.
Bài 6. Hai yếu tố: ngôn ngữ trang nhã, hài hòa; hình ảnh ước lệ, cảm xúc sâu lắng, giá trị bền vững.
Bài 7. Nội dung chính: Sông Hồng bồi đắp phù sa và trở thành biểu tượng của quê hương, chứng kiến thăng trầm của dân tộc.
Bài 8. Ví dụ: "Văn Miếu – Quốc Tử Giám là di tích lịch sử, văn hóa tiêu biểu của Thủ đô Hà Nội." (Chấm theo tính hợp lí.)
Bài 9. Từ láy: "tí tách", "xào xạc".
Bài 10. Sửa: "dành" → "giành". Câu đúng: "Nhân dân ta đã chiến đấu ngoan cường để giành độc lập, tự do cho Tổ quốc."
Bài 11. Ví dụ: "Lá cờ Tổ quốc là biểu tượng thiêng liêng của dân tộc Việt Nam." (Chấm theo tính hợp lí.)
Bài 12. Lí lẽ và bằng chứng giúp luận điểm trở nên thuyết phục, đáng tin cậy.
Bài 13. So sánh: "Quê hương ta đẹp tựa bức tranh".
Bài 14. Chấm theo các tiêu chí: kể đúng một sự kiện lịch sử; đoạn văn mạch lạc, đủ 4–5 câu.
Bài 15. Văn bản nghị luận.
Bài 16. Ví dụ: "Quê hương là chùm khế ngọt / Cho con trèo hái mỗi ngày." (Chấm theo tính hợp lí.)
Bài 17. Gợi ý: Nhân hóa sông như con người biết "chảy", "mang theo" phù sa và câu hát. Biện pháp này làm cho cảnh vật sinh động, gần gũi và thể hiện tình cảm gắn bó của tác giả với dòng sông quê hương.
Bài 18. Chấm theo các tiêu chí: có luận điểm rõ ràng, lí lẽ và bằng chứng phù hợp; đoạn văn mạch lạc, đủ 5–7 câu.
Bài 19. Chấm theo các tiêu chí: bày tỏ được tình yêu quê hương qua hình ảnh sông, núi; đoạn văn mạch lạc, đủ 5–7 câu.
Bài 20. Gợi ý: Truyện lịch sử nhằm kể lại quá khứ bằng hình thức nghệ thuật, gợi cảm xúc; văn bản nghị luận nhằm nêu và chứng minh ý kiến bằng lí lẽ, bằng chứng.
Bài 21. Bài học: thế hệ hôm nay phải biết trân trọng thành quả hòa bình, biết ơn sự hi sinh của cha ông và có trách nhiệm gìn giữ quê hương.
Bài 22. Chấm theo các tiêu chí: miêu tả được cảnh đẹp vùng quê với hình ảnh cụ thể; có sử dụng ít nhất một biện pháp tu từ; đoạn văn mạch lạc, đủ 5–7 câu.
Bài 23. Gợi ý: Phép đối "đi xa — ở gần", "thấy quê hương đẹp — hiểu tình quê sâu" tạo sự cân đối, nhấn mạnh tình yêu quê hương được cảm nhận sâu sắc hơn qua khoảng cách và sự gắn bó.
Bài 24. Gợi ý: Đồng ý — yêu nước thể hiện qua những việc làm nhỏ hằng ngày: học tập tốt, giữ gìn vệ sinh môi trường, tôn trọng truyền thống... (Chấp nhận ý kiến khác nếu lập luận thuyết phục.)