1. Kiến thức trọng tâm
Phân tích số liệu thống kê dựa vào biểu đồ là đọc và rút ra kết luận từ thông tin mà biểu đồ thể hiện. Trước hết, ta cần đọc tiêu đề, chú thích, các trục và đơn vị để hiểu biểu đồ nói về vấn đề gì. Sau đó, so sánh độ cao của các cột, vị trí các điểm hoặc tỉ lệ các phần quạt tròn để nhận xét xu hướng tăng, giảm, giá trị lớn nhất, giá trị nhỏ nhất.
Từ biểu đồ, ta có thể tính các số liệu cần thiết như tổng số, giá trị trung bình, tỉ lệ phần trăm của từng nhóm. Ví dụ, từ biểu đồ cột, tần số của mỗi giá trị chính là chiều cao tương ứng; từ biểu đồ quạt tròn, tỉ lệ phần trăm của mỗi phần cho biết tỉ trọng của nhóm đó trong tổng thể.
Khi phân tích, cần cẩn thận với những biểu đồ dễ gây hiểu lầm, chẳng hạn trục tung không bắt đầu từ 0 làm chênh lệch trông lớn hơn thực tế, hoặc tỉ lệ trục không đều. Kết luận rút ra phải dựa trên số liệu thực, không suy đoán vượt quá thông tin biểu đồ cung cấp.
2. Ví dụ minh họa
Ví dụ. Biểu đồ cột cho biết số học sinh đạt điểm giỏi Toán qua 4 tháng: tháng 9 có 5 học sinh, tháng 10 có 8, tháng 11 có 6, tháng 12 có 11. Hãy nhận xét và tính trung bình mỗi tháng.
Lời giải. Số học sinh giỏi nhìn chung tăng, cao nhất ở tháng 12 với 11 học sinh, thấp nhất ở tháng 9 với 5 học sinh. Trung bình mỗi tháng là học sinh.
3. Ghi nhớ
- Đọc kĩ tiêu đề, chú thích, trục và đơn vị trước khi phân tích biểu đồ.
- So sánh để tìm xu hướng, giá trị lớn nhất, nhỏ nhất và tính trung bình, tỉ lệ khi cần.
- Cảnh giác với biểu đồ có trục không bắt đầu từ 0 hoặc tỉ lệ không đều.