1. Kiến thức trọng tâm
Chương 5 tổng kết kiến thức về dữ liệu và biểu đồ. Thu thập dữ liệu có thể bằng phương pháp trực tiếp (quan sát, thí nghiệm, bảng hỏi) hoặc gián tiếp (sách báo, trang web đáng tin cậy). Dữ liệu gồm dữ liệu là số và dữ liệu không phải là số, cần có tính đại diện thì kết luận mới đáng tin cậy.
Dữ liệu có thể được biểu diễn bằng bảng và các loại biểu đồ: biểu đồ cột, biểu đồ cột kép, biểu đồ hình quạt tròn, biểu đồ đoạn thẳng. Khi phân tích số liệu thống kê dựa vào biểu đồ, ta cần đọc đúng các giá trị trên biểu đồ, so sánh các đối tượng, nhận xét xu hướng tăng giảm và rút ra kết luận hợp lí. Cần cảnh giác với biểu đồ dễ gây hiểu lầm, như khi trục số không bắt đầu từ 0.
2. Ví dụ minh họa
Ví dụ 1. Muốn biết học sinh khối 8 thích môn thể thao nào nhất, em nên thu thập dữ liệu bằng cách nào?
Lời giải: Phát phiếu khảo sát cho toàn bộ hoặc một mẫu đại diện của học sinh khối 8, ghi lại môn thể thao mỗi bạn thích nhất.
Ví dụ 2. Một biểu đồ cột cho biết số học sinh giỏi của lớp 8A qua bốn học kì lần lượt là , , , . Nhận xét xu hướng.
Lời giải: Các cột cao dần lên, chứng tỏ số học sinh giỏi tăng đều qua các học kì.
Ví dụ 3. Biểu đồ hình quạt tròn cho thấy tỉ lệ học sinh đi học bằng xe đạp là , bằng xe máy là , đi bộ là . Hỏi phương tiện nào được dùng nhiều nhất?
Lời giải: Hình quạt xe đạp chiếm tỉ lệ lớn nhất () nên xe đạp được dùng nhiều nhất.
3. Ghi nhớ
- Dữ liệu phải có tính đại diện thì kết luận mới đáng tin cậy.
- Chọn loại biểu đồ phù hợp với mục đích biểu diễn.
- Khi đọc biểu đồ, chú ý trục số, đơn vị và tỉ lệ để tránh hiểu lầm.