Phạm vi: Bài 1: Sống có lí tưởng; Bài 2: Khoan dung; Bài 3: Tích cực tham gia các hoạt động cộng đồng; Bài 4: Khách quan và công bằng; Bài 5: Bảo vệ hoà bình.
Phần 1: Cơ bản
Bài 1. Sống có lí tưởng là gì? Nêu vai trò của lí tưởng sống đối với mỗi người.
Bài 2. Kể ba biểu hiện của sống có lí tưởng ở học sinh.
Bài 3. Khoan dung là gì? Nêu hai biểu hiện của khoan dung.
Bài 4. Vì sao khoan dung không đồng nghĩa với nhu nhược? Giải thích ngắn gọn.
Bài 5. Hoạt động cộng đồng là gì? Kể ba hoạt động cộng đồng ở trường học hoặc địa phương em.
Bài 6. Nêu hai ý nghĩa của việc tích cực tham gia hoạt động cộng đồng đối với cộng đồng.
Bài 7. Khách quan là gì? Nêu một biểu hiện của khách quan trong học tập.
Bài 8. Công bằng là gì? Nêu một biểu hiện của công bằng trong lớp học.
Bài 9. Bảo vệ hoà bình là gì? Nêu hai việc làm góp phần bảo vệ hoà bình.
Bài 10. Đánh dấu Đ (đúng) hoặc S (sai) vào các ý sau:
a) Người sống có lí tưởng luôn đặt lợi ích cá nhân lên trên lợi ích tập thể.
b) Tha thứ cho bạn khi bạn biết nhận lỗi và sửa chữa là biểu hiện của khoan dung.
c) Tham gia hiến máu nhân đạo là hoạt động cộng đồng.
d) Chia công việc trực nhật đều cho mọi người là biểu hiện của công bằng.
Bài 11. Chọn đáp án đúng: Đâu là biểu hiện của sống có lí tưởng?
A. Học tập cầm chừng, gặp khó khăn là bỏ cuộc.
B. Đặt mục tiêu rõ ràng và kiên trì phấn đấu để đạt mục tiêu.
C. Chỉ quan tâm đến vui chơi, không nghĩ đến tương lai.
D. Thay đổi mục tiêu liên tục theo trào lưu.
Bài 12. Chọn đáp án đúng: Hành động nào sau đây KHÔNG thể hiện khoan dung?
A. Tha thứ cho bạn khi bạn đã nhận lỗi.
B. Nhắc nhở bạn bằng thái độ nhẹ nhàng.
C. Cố tình nhắc lại lỗi cũ của bạn để làm bạn xấu hổ.
D. Lắng nghe lời giải thích của bạn khi bạn mắc lỗi.
Bài 13. Điền từ thích hợp vào chỗ trống: "Công bằng là đối xử …, …, không thiên vị, đúng với công sức và đóng góp của mỗi người."
Bài 14. Nối mỗi khái niệm ở cột A với nội dung phù hợp ở cột B:
Cột A: 1. Sống có lí tưởng; 2. Khoan dung; 3. Khách quan; 4. Công bằng.
Cột B: a) Đánh giá sự việc dựa trên sự thật, chứng cứ; b) Có mục đích sống cao đẹp và nỗ lực thực hiện; c) Đối xử bình đẳng, không thiên vị; d) Thông cảm và tha thứ cho lỗi lầm của người khác khi họ biết sửa chữa.
Phần 2: Nâng cao
Bài 15. Bạn Tuấn muốn trở thành kĩ sư xây dựng để sau này xây nhà cho người nghèo. Tuấn chăm chỉ học Toán, Vật lí dù nhiều bài khó. Theo em, Tuấn đã thể hiện phẩm chất nào? Phân tích biểu hiện cụ thể.
Bài 16. Bạn Hoa bị bạn cùng bàn hiểu lầm là đã mách thầy cô về việc bạn đó không làm bài tập. Hoa rất buồn nhưng vẫn bình tĩnh giải thích và tha thứ khi bạn đó nhận ra mình đã hiểu lầm. Theo em, Hoa đã thể hiện phẩm chất nào? Vì sao cách ứng xử của Hoa là đúng?
Bài 17. Khu phố em ở có nhiều rác thải bị xả bừa bãi. Nếu em là thành viên đội thanh niên tình nguyện, em sẽ đề xuất những hoạt động cộng đồng nào để cải thiện tình hình? Nêu ít nhất ba hoạt động và cách thực hiện.
Bài 18. Trong giờ sinh hoạt lớp, các bạn tranh luận về việc bạn nào xứng đáng nhận danh hiệu "Học sinh tiêu biểu". Bạn A được nhiều bạn ủng hộ vì là bạn thân của nhiều người, dù kết quả học tập và rèn luyện của bạn B tốt hơn. Theo em, lớp nên quyết định như thế nào để đảm bảo khách quan, công bằng? Giải thích.
Bài 19. Trên mạng xã hội, một số tài khoản lan truyền thông tin sai sự thật gây chia rẽ giữa các bạn học sinh khác trường. Theo em, học sinh nên ứng xử như thế nào trước những thông tin đó để góp phần bảo vệ hoà bình? Nêu ít nhất ba việc nên làm và hai việc không nên làm.
Bài 20. So sánh khoan dung và tha thứ mù quáng. Cho ví dụ minh hoạ cho mỗi trường hợp.
Bài 21. Một bạn cho rằng: "Muốn đánh giá công bằng thì chỉ cần chia đều mọi thứ cho tất cả mọi người." Em có đồng ý không? Vì sao? Cho ví dụ minh hoạ.
Bài 22. Nêu ba biểu hiện của việc thiếu khách quan trong đời sống học sinh và tác hại của mỗi biểu hiện.
Bài 23. Em hãy đề xuất một kế hoạch nhỏ (mục tiêu, việc làm, thời gian, người tham gia) cho một hoạt động cộng đồng mà lớp em có thể thực hiện trong tháng tới.
Bài 24. Em hãy viết một đoạn văn ngắn (khoảng 5–7 câu) trình bày suy nghĩ của em về trách nhiệm của học sinh trong việc bảo vệ hoà bình ở trường học.
Đáp án
Bài 1. Sống có lí tưởng là có mục đích sống cao đẹp, định hướng cho suy nghĩ và hành động, phấn đấu vì sự phát triển của bản thân và đóng góp cho xã hội. Vai trò: giúp con người có định hướng, động lực phấn đấu, sống có ý nghĩa, không lãng phí thời gian.
Bài 2. Ba biểu hiện, ví dụ: đặt mục tiêu học tập rõ ràng; kiên trì vượt qua khó khăn, không bỏ cuộc; sống có ích, giúp đỡ mọi người; lập kế hoạch học tập, rèn luyện cụ thể.
Bài 3. Khoan dung là biết tôn trọng, thông cảm và tha thứ cho lỗi lầm của người khác khi họ biết sửa chữa. Hai biểu hiện, ví dụ: tha thứ cho bạn khi bạn nhận lỗi; lắng nghe, thông cảm với hoàn cảnh của người mắc lỗi; nhắc nhở nhẹ nhàng thay vì chửi mắng.
Bài 4. Vì nhu nhược là luôn đồng ý, không dám bày tỏ chính kiến dù biết người khác sai; còn khoan dung vẫn phân biệt đúng sai, vẫn nhắc nhở người mắc lỗi sửa chữa, chỉ là thái độ độ lượng, không cố chấp hay thù ghét.
Bài 5. Hoạt động cộng đồng là những hoạt động vì lợi ích chung của tập thể, cộng đồng. Ba hoạt động, ví dụ: dọn vệ sinh trường học; quyên góp ủng hộ bạn khó khăn; trồng cây xanh; thăm hỏi người già neo đơn; tuyên truyền bảo vệ môi trường.
Bài 6. Hai ý nghĩa, ví dụ: góp phần giải quyết các vấn đề chung (vệ sinh, môi trường, giúp đỡ người khó khăn); tăng cường đoàn kết, gắn bó trong cộng đồng; xây dựng môi trường sống tốt đẹp hơn.
Bài 7. Khách quan là nhìn nhận, đánh giá sự việc dựa trên sự thật, chứng cứ, không bị chi phối bởi cảm tình hay định kiến. Biểu hiện trong học tập, ví dụ: nhận xét bài làm của bạn chỉ dựa trên nội dung bài, không vì ghét bạn mà cho điểm thấp.
Bài 8. Công bằng là đối xử bình đẳng, đúng mực, không thiên vị, đúng với công sức và đóng góp của mỗi người. Biểu hiện trong lớp học, ví dụ: chia đều công việc trực nhật; khen thưởng đúng người có thành tích thực tế.
Bài 9. Bảo vệ hoà bình là tôn trọng, hợp tác, giải quyết mâu thuẫn bằng biện pháp hoà bình, phản đối chiến tranh và bạo lực. Hai việc làm, ví dụ: tôn trọng sự khác biệt, không kì thị; giải quyết mâu thuẫn bằng đối thoại ôn hoà; tham gia hoạt động tuyên truyền về hoà bình, hữu nghị.
Bài 10. a) S (người sống có lí tưởng phấn đấu vì bản thân và đóng góp cho xã hội, không đặt lợi ích cá nhân lên trên lợi ích tập thể); b) Đ; c) Đ; d) Đ.
Bài 11. B.
Bài 12. C.
Bài 13. Bình đẳng, đúng mực (hoặc: bình đẳng, đúng mực, không thiên vị).
Bài 14. 1 – b; 2 – d; 3 – a; 4 – c.
Bài 15. Tuấn thể hiện sống có lí tưởng: có mục tiêu cao đẹp (trở thành kĩ sư để xây nhà cho người nghèo — vừa vì bản thân, vừa vì cộng đồng) và nỗ lực học tập, kiên trì vượt qua bài khó thay vì bỏ cuộc.
Bài 16. Hoa thể hiện khoan dung: bình tĩnh, không giận dỗi kéo dài; lắng nghe, giải thích rõ sự thật; tha thứ khi bạn nhận ra hiểu lầm. Cách ứng xử đúng vì giúp hoá giải hiểu lầm, giữ được tình bạn và tạo không khí lớp học thân thiện; nếu Hoa giận dỗi, trả đũa thì mâu thuẫn sẽ leo thang.
Bài 17. Ba hoạt động, ví dụ: tổ chức ngày dọn vệ sinh khu phố định kì (phân công từng đoạn đường, chuẩn bị dụng cụ); tuyên truyền, nhắc nhở người dân không xả rác (phát tờ rơi, treo khẩu hiệu, nhắc nhở nhẹ nhàng); đặt thùng rác phân loại và hướng dẫn người dân phân loại rác; trồng cây xanh, chăm sóc bồn hoa công cộng.
Bài 18. Lớp nên quyết định dựa trên tiêu chí đã thống nhất (kết quả học tập, rèn luyện, đóng góp thực tế) chứ không dựa trên quan hệ thân quen. Cần công khai tiêu chí, đối chiếu thành tích cụ thể của từng bạn, bỏ phiếu theo tiêu chí đó. Làm như vậy mới khách quan (đánh giá theo sự thật) và công bằng (người xứng đáng được ghi nhận).
Bài 19. Nên làm: không chia sẻ, không bình luận theo tin chưa kiểm chứng; kiểm chứng thông tin từ nguồn đáng tin cậy hoặc hỏi trực tiếp người liên quan; khuyên bạn bè bình tĩnh, không tin lời đồn; báo với thầy cô, người lớn nếu tin giả gây hậu quả nghiêm trọng. Không nên làm: lan truyền, bình luận kích động; công kích, chửi bới các bạn trường khác trên mạng.
Bài 20. Khoan dung là tha thứ cho lỗi lầm khi người mắc lỗi biết nhận lỗi và sửa chữa, đồng thời vẫn nhắc nhở họ không tái phạm (ví dụ: tha thứ cho bạn vô ý làm hỏng đồ dùng sau khi bạn xin lỗi và đền bù). Tha thứ mù quáng là bỏ qua mọi sai phạm, kể cả khi người mắc lỗi không nhận lỗi, không sửa chữa (ví dụ: biết bạn thường xuyên gian lận trong thi cử nhưng vẫn giấu giúp, không nhắc nhở) — đó là bao che, không phải khoan dung.
Bài 21. Không đồng ý. Vì công bằng là đối xử đúng mực, đúng với công sức và đóng góp của mỗi người, không phải chia đều máy móc. Ví dụ: khi khen thưởng, bạn đóng góp nhiều hơn xứng đáng được khen thưởng cao hơn; chia đều cho cả người không đóng góp sẽ là bất công với người đã nỗ lực.
Bài 22. Ba biểu hiện và tác hại, ví dụ: đánh giá bạn theo cảm tình (quý thì khen, ghét thì chê) — gây bất công, mất đoàn kết; tin lời đồn mà không kiểm chứng — làm tổn thương người vô tội; chỉ nghe một phía khi giải quyết mâu thuẫn — kết luận sai, làm mâu thuẫn thêm căng thẳng.
Bài 23. Kế hoạch đạt yêu cầu khi có đủ: mục tiêu cụ thể (ví dụ: làm sạch sân trường, giúp đỡ bạn khó khăn); việc làm cụ thể, phân công rõ ràng; thời gian thực hiện; người tham gia; cách đánh giá kết quả. Hoạt động phải phù hợp với khả năng học sinh và mang lại lợi ích cho cộng đồng.
Bài 24. Đoạn văn đạt yêu cầu khi nêu được: học sinh có trách nhiệm góp phần bảo vệ hoà bình ngay ở trường học (tôn trọng bạn bè, không bạo lực, giải quyết mâu thuẫn ôn hoà); ý nghĩa của những việc làm đó; diễn đạt mạch lạc, đúng chính tả.