Phạm vi: Bài 6 (Quản lí thời gian hiệu quả), Bài 7 (Thích ứng với thay đổi), Bài 8 (Tiêu dùng thông minh), Bài 9 (Vi phạm pháp luật và trách nhiệm pháp lí), Bài 10 (Quyền tự do kinh doanh và nghĩa vụ nộp thuế) và ôn tập các bài trên.
Phần 1: Cơ bản
Bài 1. Nêu ba biểu hiện của quản lí thời gian hiệu quả.
Bài 2. Khoanh vào đáp án đúng: Nguyên tắc nào sau đây giúp quản lí thời gian hiệu quả? A. Làm việc nào dễ thì làm trước, việc khó để sau dù sắp đến hạn. B. Ưu tiên việc quan trọng, khẩn cấp trước. C. Làm nhiều việc cùng lúc để tiết kiệm thời gian. D. Chờ đến sát hạn mới làm việc.
Bài 3. Bạn An thường học đến khuya nhưng kết quả không cao vì vừa học vừa xem điện thoại. Em hãy nhận xét và đề xuất hai giải pháp giúp An.
Bài 4. Thích ứng với thay đổi là gì? Nêu hai biểu hiện của người thích ứng tốt với thay đổi.
Bài 5. Đúng hay sai? "Thích ứng với thay đổi nghĩa là chấp nhận mọi thay đổi, kể cả thay đổi xấu." Giải thích ngắn gọn.
Bài 6. Khi gia đình chuyển đến nơi ở mới, em cần làm gì để thích ứng tốt? Nêu ba việc cần làm.
Bài 7. Tiêu dùng thông minh là gì? Nêu ba biểu hiện của tiêu dùng thông minh.
Bài 8. Khoanh vào đáp án đúng: Người tiêu dùng có quyền nào sau đây? A. Được mua hàng mà không cần trả tiền. B. Được cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác về hàng hóa, dịch vụ. C. Được đổi trả hàng trong mọi trường hợp. D. Được yêu cầu người bán hạ giá trong mọi trường hợp.
Bài 9. Trước khi mua một món đồ đắt tiền, em nên làm gì? Nêu ba việc cần làm.
Bài 10. Điền từ thích hợp vào chỗ trống: "Vi phạm pháp luật là hành vi ……… pháp luật, có lỗi, do người có năng lực trách nhiệm pháp lí thực hiện."
Bài 11. Kể tên ba loại vi phạm pháp luật và cho ví dụ minh họa cho mỗi loại.
Bài 12. Đúng hay sai? "Người từ đủ 16 tuổi trở lên khi vi phạm pháp luật phải chịu trách nhiệm pháp lí đầy đủ theo quy định của pháp luật." Giải thích ngắn gọn.
Bài 13. Công dân có quyền tự do kinh doanh trong những ngành nghề nào? Nêu hai nghĩa vụ của người kinh doanh.
Bài 14. Thuế là gì? Nêu hai vai trò của thuế đối với đời sống xã hội.
Phần 2: Nâng cao
Bài 15. Tình huống: Bạn Lan lập thời gian biểu rất chi tiết nhưng đến giữa tuần thì không thực hiện được vì mải xem phim. Em hãy phân tích nguyên nhân và đề xuất ba giải pháp giúp Lan.
Bài 16. Tình huống: Trường của bạn Minh đổi sang học hai buổi, thời gian học tăng lên. Minh thấy mệt mỏi và chán học. Em hãy tư vấn cho Minh cách thích ứng.
Bài 17. Tình huống: Bạn Hùng đặt mua áo qua mạng, nhận hàng thấy khác hình quảng cáo. Người bán từ chối giải quyết. Em hãy nêu các bước Hùng nên làm để bảo vệ quyền lợi của mình.
Bài 18. Phân biệt vi phạm dân sự và vi phạm hành chính về tính chất và ví dụ minh họa.
Bài 19. Tình huống: Chị Hoa mở cửa hàng tạp hóa nhưng bán hàng không rõ nguồn gốc và không niêm yết giá. Em hãy nêu các vi phạm của chị Hoa và hậu quả có thể xảy ra.
Bài 20. Tình huống: Một người kinh doanh trốn thuế trong thời gian dài. Em hãy nêu hậu quả pháp lí và hậu quả đối với xã hội của hành vi này.
Bài 21. Nêu bốn quyền cơ bản của người tiêu dùng. Với mỗi quyền, cho một ví dụ minh họa.
Bài 22. Tình huống: Bạn Tuấn thấy bạn bè dùng điện thoại đắt tiền nên cũng đòi bố mẹ mua dù gia đình khó khăn. Em hãy nhận xét và tư vấn cho Tuấn cách tiêu dùng hợp lí.
Bài 23. Theo em, vì sao khi kinh doanh, người kinh doanh phải đăng kí kinh doanh và nộp thuế? Nêu hai lợi ích của việc kinh doanh đúng pháp luật.
Bài 24. Viết một đoạn văn ngắn (5–7 câu) trình bày suy nghĩ của em về trách nhiệm của học sinh lớp 9 trong việc chấp hành pháp luật và tiêu dùng thông minh.
Đáp án
Bài 1. Ba biểu hiện của quản lí thời gian hiệu quả: lập kế hoạch, thời gian biểu và thực hiện đúng kế hoạch; sắp xếp công việc theo thứ tự ưu tiên; không trì hoãn, hoàn thành công việc đúng hạn; kiểm tra, điều chỉnh kế hoạch thường xuyên.
Bài 2. Đáp án đúng: B.
Bài 3. Nhận xét: An học nhiều giờ nhưng không tập trung nên hiệu quả thấp; vừa học vừa xem điện thoại gây xao nhãng, mất thời gian. Giải pháp: tắt điện thoại hoặc để điện thoại xa nơi học; chia thời gian học thành từng khoảng ngắn, nghỉ giải lao hợp lí; ôn bài theo kế hoạch thay vì học dồn đến khuya.
Bài 4. Thích ứng với thay đổi là khả năng điều chỉnh suy nghĩ, hành vi cho phù hợp với hoàn cảnh mới. Hai biểu hiện: giữ thái độ bình tĩnh, tích cực khi gặp thay đổi; chủ động tìm hiểu hoàn cảnh mới và điều chỉnh kế hoạch, thói quen cho phù hợp.
Bài 5. Sai. Thích ứng với thay đổi là điều chỉnh suy nghĩ, hành vi cho phù hợp với hoàn cảnh mới một cách tích cực và đúng đắn, không phải chấp nhận mọi thay đổi xấu; với những thay đổi xấu, cần có thái độ phê phán và hành vi đúng đắn.
Bài 6. Ba việc cần làm: chủ động làm quen hàng xóm, bạn bè mới; tìm hiểu môi trường mới (trường học, đường đi, nội quy); giữ liên lạc với bạn bè cũ; chia sẻ khó khăn với gia đình để được hỗ trợ.
Bài 7. Tiêu dùng thông minh là chi tiêu hợp lí, đúng nhu cầu, cân nhắc giá cả, chất lượng và khả năng tài chính trước khi mua. Ba biểu hiện: mua sắm theo nhu cầu thực tế; tìm hiểu thông tin, so sánh giá cả, kiểm tra chất lượng; chi tiêu trong khả năng tài chính, biết tiết kiệm.
Bài 8. Đáp án đúng: B.
Bài 9. Ba việc cần làm: xem xét nhu cầu thực sự có cần món đồ đó không; tìm hiểu thông tin, so sánh giá cả, chất lượng ở nhiều nơi; cân nhắc khả năng tài chính của bản thân và gia đình.
Bài 10. Từ cần điền: "trái".
Bài 11. Ba loại vi phạm pháp luật: vi phạm hành chính (ví dụ: đi xe máy không đội mũ bảo hiểm, lấn chiếm vỉa hè); vi phạm dân sự (ví dụ: vay tiền không trả đúng hạn theo hợp đồng); vi phạm hình sự (ví dụ: trộm cắp tài sản, cố ý gây thương tích).
Bài 12. Đúng. Người từ đủ 16 tuổi trở lên có đầy đủ năng lực trách nhiệm pháp lí nên khi vi phạm pháp luật phải chịu trách nhiệm pháp lí đầy đủ theo quy định của pháp luật.
Bài 13. Công dân có quyền tự do kinh doanh trong những ngành nghề mà pháp luật không cấm. Hai nghĩa vụ của người kinh doanh: đăng kí kinh doanh theo quy định; kê khai đầy đủ và nộp thuế đúng hạn, đúng số tiền; bán hàng hóa rõ nguồn gốc, bảo đảm chất lượng; niêm yết giá đúng quy định.
Bài 14. Thuế là khoản thu bắt buộc của nhà nước, do tổ chức, cá nhân nộp theo quy định của pháp luật. Hai vai trò: là nguồn thu chủ yếu của ngân sách nhà nước; ngân sách dùng để chi cho giáo dục, y tế, giao thông, an ninh quốc phòng, an sinh xã hội.
Bài 15. Nguyên nhân: Lan thiếu tính kỉ luật, chưa thực hiện nghiêm kế hoạch; bị yếu tố gây xao nhãng chi phối. Giải pháp: thực hiện nghiêm thời gian biểu, ưu tiên việc học trước, chơi sau; hạn chế xem phim, chơi game đến khi làm xong bài tập; kiểm tra việc đã làm mỗi tối và điều chỉnh kế hoạch; nhờ bố mẹ, bạn bè nhắc nhở.
Bài 16. Tư vấn cho Minh: giữ thái độ tích cực, coi học hai buổi là cơ hội ôn tập kĩ hơn; điều chỉnh thời gian biểu, phân bổ thời gian học và nghỉ ngơi hợp lí; chủ động hỏi thầy cô, bạn bè khi chưa hiểu bài; giữ sức khỏe, ngủ đủ giấc, vận động hợp lí; chia sẻ khó khăn với gia đình, thầy cô.
Bài 17. Các bước Hùng nên làm: giữ hóa đơn, tin nhắn giao dịch, ảnh quảng cáo và ảnh sản phẩm thực tế làm bằng chứng; liên hệ với người bán yêu cầu đổi, trả hàng hoặc hoàn tiền; nếu người bán không giải quyết, phản ánh với sàn thương mại điện tử hoặc cơ quan bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, cơ quan chức năng.
Bài 18. Vi phạm dân sự: vi phạm quan hệ tài sản, quan hệ nhân thân trong lĩnh vực dân sự, vi phạm hợp đồng; ví dụ: vay tiền không trả đúng hạn. Vi phạm hành chính: vi phạm quy định quản lí nhà nước, xâm phạm trật tự quản lí hành chính nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự; ví dụ: lấn chiếm vỉa hè, xả rác nơi công cộng.
Bài 19. Vi phạm của chị Hoa: bán hàng không rõ nguồn gốc vi phạm quy định về kinh doanh và quyền lợi người tiêu dùng; không niêm yết giá vi phạm quy định về giá. Hậu quả: bị xử phạt hành chính, tịch thu, tiêu hủy hàng hóa vi phạm; phải bồi thường thiệt hại cho người tiêu dùng; mất uy tín, mất khách hàng.
Bài 20. Hậu quả pháp lí: bị xử phạt hành chính, buộc truy thu thuế; nếu mức độ nghiêm trọng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Hậu quả đối với xã hội: làm thất thu ngân sách nhà nước, ảnh hưởng đến việc chi trả cho giáo dục, y tế, giao thông; tạo sự cạnh tranh không lành mạnh với người kinh doanh chấp hành pháp luật.
Bài 21. Bốn quyền cơ bản của người tiêu dùng: được cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác (ví dụ: được biết nguồn gốc, hạn sử dụng của thực phẩm); được bảo đảm an toàn (ví dụ: không bị bán hàng giả, hàng độc hại); được lựa chọn hàng hóa, dịch vụ (ví dụ: được so sánh, chọn mua ở nhiều cửa hàng); được khiếu nại, yêu cầu bồi thường khi quyền lợi bị xâm phạm (ví dụ: yêu cầu đổi trả hàng kém chất lượng).
Bài 22. Nhận xét: Tuấn mua sắm theo trào lưu, không căn cứ vào nhu cầu thực tế và khả năng tài chính của gia đình; gây lãng phí và áp lực cho gia đình. Tư vấn: mua sắm theo nhu cầu thực tế; chọn sản phẩm phù hợp khả năng chi trả, quan tâm chất lượng thay vì thương hiệu; biết tiết kiệm; không đua đòi theo bạn bè.
Bài 23. Người kinh doanh phải đăng kí kinh doanh và nộp thuế vì đó là nghĩa vụ pháp lí; đăng kí kinh doanh giúp nhà nước quản lí, bảo vệ quyền lợi của người kinh doanh và người tiêu dùng; thuế là nguồn thu của ngân sách nhà nước. Hai lợi ích của kinh doanh đúng pháp luật: được pháp luật bảo vệ quyền lợi; tạo uy tín, giữ được khách hàng; góp phần phát triển kinh tế, xã hội.
Bài 24. Đoạn văn cần nêu được: học sinh lớp 9 cần tìm hiểu và chấp hành pháp luật, không vi phạm pháp luật; tiêu dùng thông minh, mua sắm theo nhu cầu, tiết kiệm; tôn trọng quyền lợi người tiêu dùng; tuyên truyền, nhắc nhở bạn bè cùng thực hiện. (Chấm theo nội dung, trình bày mạch lạc, đủ số câu.)