Phạm vi: Toàn bộ Học kì 2: Bài 6 (Quản lí thời gian hiệu quả), Bài 7 (Thích ứng với thay đổi), Bài 8 (Tiêu dùng thông minh), Bài 9 (Vi phạm pháp luật và trách nhiệm pháp lí), Bài 10 (Quyền tự do kinh doanh và nghĩa vụ nộp thuế) và ôn tập các bài trên.
Phần 1: Cơ bản
Bài 1. Quản lí thời gian hiệu quả là gì? Nêu ba biểu hiện của quản lí thời gian hiệu quả.
Bài 2. Khoanh vào đáp án đúng: Hành vi nào sau đây thể hiện quản lí thời gian hiệu quả? A. Để bài tập đến sát hạn mới làm. B. Vừa học vừa xem điện thoại liên tục. C. Lập thời gian biểu và thực hiện đúng kế hoạch. D. Nhận nhiều việc cùng lúc nhưng không hoàn thành việc nào.
Bài 3. Thích ứng với thay đổi là gì? Nêu hai biểu hiện của người thích ứng tốt với thay đổi.
Bài 4. Đúng hay sai? "Khi chuyển sang môi trường mới, học sinh nên giữ nguyên mọi thói quen cũ dù không còn phù hợp." Giải thích ngắn gọn.
Bài 5. Tiêu dùng thông minh là gì? Nêu ba biểu hiện của tiêu dùng thông minh.
Bài 6. Khoanh vào đáp án đúng: Người tiêu dùng có quyền nào sau đây? A. Được mua hàng mà không cần trả tiền. B. Được cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác về hàng hóa, dịch vụ. C. Được đổi trả hàng trong mọi trường hợp. D. Được yêu cầu người bán hạ giá trong mọi trường hợp.
Bài 7. Khi phát hiện hàng hóa kém chất lượng, người tiêu dùng nên làm gì? Nêu ba việc cần làm.
Bài 8. Vi phạm pháp luật là gì? Nêu một ví dụ về vi phạm pháp luật.
Bài 9. Kể tên ba loại vi phạm pháp luật và cho ví dụ minh họa cho mỗi loại.
Bài 10. Điền từ thích hợp vào chỗ trống: "Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm …………… và tội phạm ……………"
Bài 11. Công dân có quyền tự do kinh doanh trong những ngành nghề nào? Nêu hai nghĩa vụ của người kinh doanh.
Bài 12. Thuế là gì? Nêu hai vai trò của thuế đối với đời sống xã hội.
Bài 13. Đúng hay sai? "Thuế là khoản tiền người dân tự nguyện đóng góp, không bắt buộc." Giải thích ngắn gọn.
Bài 14. Nêu ba quyền cơ bản của người tiêu dùng.
Phần 2: Nâng cao
Bài 15. Tình huống: Bạn Lan lập thời gian biểu rất chi tiết nhưng đến giữa tuần thì không thực hiện được vì mải xem phim. Em hãy phân tích nguyên nhân và đề xuất ba giải pháp giúp Lan.
Bài 16. Tình huống: Gia đình bạn An chuyển đến thành phố khác, An phải chuyển trường và thay đổi môi trường học tập. An thấy lo lắng, học tập sa sút. Em hãy tư vấn cho An cách thích ứng.
Bài 17. Tình huống: Bạn Minh thấy quảng cáo "giảm giá 70%" một đôi giày trên mạng và muốn mua ngay dù không cần. Em hãy phân tích và tư vấn cho Minh.
Bài 18. Phân biệt vi phạm hành chính, vi phạm dân sự và vi phạm hình sự. Mỗi loại cho một ví dụ minh họa.
Bài 19. Tình huống: Một cửa hàng bán thực phẩm không rõ nguồn gốc, đã quá hạn sử dụng. Em hãy nêu các vi phạm của cửa hàng, hậu quả có thể xảy ra và việc người tiêu dùng cần làm.
Bài 20. Tình huống: Anh Bình mở cửa hàng bán đồ điện tử, bán hàng không rõ nguồn gốc, không niêm yết giá và trốn thuế. Em hãy nêu các vi phạm của anh Bình, hậu quả pháp lí và những việc anh Bình cần làm để kinh doanh đúng pháp luật.
Bài 21. Tình huống: Bạn Tuấn thấy bạn bè dùng điện thoại đắt tiền nên cũng đòi bố mẹ mua dù gia đình khó khăn. Em hãy nhận xét và tư vấn cho Tuấn cách tiêu dùng hợp lí.
Bài 22. Nêu bốn quyền cơ bản của người tiêu dùng. Với mỗi quyền, cho một ví dụ minh họa.
Bài 23. Theo em, vì sao nhà nước quy định công dân phải nộp thuế? Nêu hai việc mà tiền thuế được dùng để chi trả trong đời sống và hai hậu quả của hành vi trốn thuế.
Bài 24. Viết một đoạn văn ngắn (5–7 câu) trình bày suy nghĩ của em về trách nhiệm của học sinh lớp 9 trong việc chấp hành pháp luật, quản lí thời gian và tiêu dùng thông minh.
Đáp án
Bài 1. Quản lí thời gian hiệu quả là sắp xếp công việc theo thứ tự ưu tiên và sử dụng thời gian hợp lí để đạt mục tiêu. Ba biểu hiện: lập kế hoạch, thời gian biểu và thực hiện đúng kế hoạch; sắp xếp công việc theo thứ tự ưu tiên; không trì hoãn, hoàn thành công việc đúng hạn; kiểm tra, điều chỉnh kế hoạch thường xuyên.
Bài 2. Đáp án đúng: C.
Bài 3. Thích ứng với thay đổi là khả năng điều chỉnh suy nghĩ, hành vi cho phù hợp với hoàn cảnh mới. Hai biểu hiện: giữ thái độ bình tĩnh, tích cực khi gặp thay đổi; chủ động tìm hiểu hoàn cảnh mới và điều chỉnh kế hoạch, thói quen cho phù hợp.
Bài 4. Sai. Khi chuyển sang môi trường mới, học sinh cần điều chỉnh thói quen cho phù hợp, giữ lại những thói quen tốt và thay đổi những thói quen không còn phù hợp.
Bài 5. Tiêu dùng thông minh là chi tiêu hợp lí, đúng nhu cầu, cân nhắc giá cả, chất lượng và khả năng tài chính trước khi mua. Ba biểu hiện: mua sắm theo nhu cầu thực tế; tìm hiểu thông tin, so sánh giá cả, kiểm tra chất lượng; chi tiêu trong khả năng tài chính, biết tiết kiệm.
Bài 6. Đáp án đúng: B.
Bài 7. Ba việc cần làm: giữ hóa đơn và bằng chứng; liên hệ với người bán yêu cầu đổi, trả hàng hoặc hoàn tiền; nếu người bán không giải quyết, phản ánh với cơ quan bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng hoặc cơ quan chức năng.
Bài 8. Vi phạm pháp luật là hành vi trái pháp luật, có lỗi, do người có năng lực trách nhiệm pháp lí thực hiện. Ví dụ: đi xe máy không đội mũ bảo hiểm; trộm cắp tài sản; vay tiền không trả đúng hạn theo hợp đồng.
Bài 9. Ba loại vi phạm pháp luật: vi phạm hành chính (ví dụ: đi xe máy không đội mũ bảo hiểm, lấn chiếm vỉa hè); vi phạm dân sự (ví dụ: vay tiền không trả đúng hạn theo hợp đồng); vi phạm hình sự (ví dụ: trộm cắp tài sản, cố ý gây thương tích).
Bài 10. Từ cần điền: "rất nghiêm trọng" và "đặc biệt nghiêm trọng".
Bài 11. Công dân có quyền tự do kinh doanh trong những ngành nghề mà pháp luật không cấm. Hai nghĩa vụ của người kinh doanh: đăng kí kinh doanh theo quy định; kê khai đầy đủ và nộp thuế đúng hạn, đúng số tiền; bán hàng hóa rõ nguồn gốc, bảo đảm chất lượng; niêm yết giá đúng quy định.
Bài 12. Thuế là khoản thu bắt buộc của nhà nước, do tổ chức, cá nhân nộp theo quy định của pháp luật. Hai vai trò: là nguồn thu chủ yếu của ngân sách nhà nước; ngân sách dùng để chi cho giáo dục, y tế, giao thông, an ninh quốc phòng, an sinh xã hội.
Bài 13. Sai. Thuế là khoản thu bắt buộc của nhà nước; tổ chức, cá nhân có thu nhập thuộc diện chịu thuế phải kê khai và nộp thuế đầy đủ, đúng hạn theo quy định của pháp luật.
Bài 14. Ba quyền cơ bản của người tiêu dùng: được cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác về hàng hóa, dịch vụ; được bảo đảm an toàn; được lựa chọn hàng hóa, dịch vụ; được khiếu nại, yêu cầu bồi thường khi quyền lợi bị xâm phạm.
Bài 15. Nguyên nhân: Lan thiếu tính kỉ luật, chưa thực hiện nghiêm kế hoạch; bị yếu tố gây xao nhãng chi phối. Giải pháp: thực hiện nghiêm thời gian biểu, ưu tiên việc học trước, chơi sau; hạn chế xem phim, chơi game đến khi làm xong bài tập; kiểm tra việc đã làm mỗi tối và điều chỉnh kế hoạch; nhờ bố mẹ, bạn bè nhắc nhở.
Bài 16. Tư vấn cho An: giữ thái độ tích cực, coi thay đổi là cơ hội học hỏi và trưởng thành; chủ động làm quen bạn mới, tham gia hoạt động chung; tìm hiểu nội quy, chương trình học của trường mới; mạnh dạn hỏi thầy cô khi chưa hiểu bài; điều chỉnh kế hoạch học tập, chia nhỏ mục tiêu; chia sẻ khó khăn với gia đình, thầy cô.
Bài 17. Minh không nên mua ngay vì quảng cáo "giảm giá sốc" có thể không đúng sự thật, giá gốc có thể đã bị nâng lên. Minh cần: xem xét mình có thực sự cần đôi giày đó không; kiểm tra giá gốc, chất lượng, uy tín người bán; chỉ mua khi có nhu cầu thực tế và đủ khả năng chi trả.
Bài 18. Vi phạm hành chính: vi phạm quy định quản lí nhà nước nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự. Ví dụ: lấn chiếm vỉa hè, xả rác nơi công cộng. Vi phạm dân sự: vi phạm quan hệ tài sản, quan hệ nhân thân trong lĩnh vực dân sự, vi phạm hợp đồng. Ví dụ: vay tiền không trả đúng hạn. Vi phạm hình sự: hành vi nguy hiểm cho xã hội, được quy định trong Bộ luật Hình sự. Ví dụ: trộm cắp tài sản, cố ý gây thương tích.
Bài 19. Vi phạm: kinh doanh hàng hóa không rõ nguồn gốc, quá hạn sử dụng vi phạm quy định về an toàn thực phẩm và quyền được bảo đảm an toàn của người tiêu dùng. Hậu quả: bị xử phạt hành chính, tịch thu, tiêu hủy hàng hóa; phải bồi thường thiệt hại; nếu gây hậu quả nghiêm trọng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Người tiêu dùng cần: ngừng sử dụng sản phẩm, giữ hóa đơn, phản ánh với người bán hoặc cơ quan chức năng.
Bài 20. Vi phạm của anh Bình: bán hàng không rõ nguồn gốc vi phạm quy định về kinh doanh và quyền lợi người tiêu dùng; không niêm yết giá vi phạm quy định về giá; trốn thuế vi phạm nghĩa vụ nộp thuế. Hậu quả pháp lí: bị xử phạt hành chính, buộc truy thu thuế, tịch thu, tiêu hủy hàng hóa vi phạm; phải bồi thường thiệt hại; nếu mức độ nghiêm trọng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Việc cần làm: đăng kí kinh doanh, kê khai và nộp thuế đầy đủ, bán hàng rõ nguồn gốc, niêm yết giá đúng quy định, bảo đảm chất lượng hàng hóa.
Bài 21. Nhận xét: Tuấn mua sắm theo trào lưu, không căn cứ vào nhu cầu thực tế và khả năng tài chính của gia đình; gây lãng phí, tạo áp lực cho gia đình. Tư vấn: mua sắm theo nhu cầu thực tế; chọn sản phẩm phù hợp khả năng chi trả, quan tâm chất lượng thay vì thương hiệu; biết tiết kiệm; không đua đòi theo bạn bè.
Bài 22. Bốn quyền cơ bản của người tiêu dùng: được cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác (ví dụ: được biết nguồn gốc, hạn sử dụng của thực phẩm); được bảo đảm an toàn (ví dụ: không bị bán hàng giả, hàng độc hại); được lựa chọn hàng hóa, dịch vụ (ví dụ: được so sánh, chọn mua ở nhiều cửa hàng); được khiếu nại, yêu cầu bồi thường khi quyền lợi bị xâm phạm (ví dụ: yêu cầu đổi trả hàng kém chất lượng).
Bài 23. Nhà nước quy định công dân phải nộp thuế vì thuế là nguồn thu chủ yếu của ngân sách nhà nước, dùng để chi cho các hoạt động công. Hai việc tiền thuế được dùng để chi trả: xây dựng trường học, bệnh viện, đường sá; chi cho giáo dục, y tế, an ninh quốc phòng, an sinh xã hội. Hai hậu quả của trốn thuế: bị xử phạt hành chính, buộc truy thu thuế, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự; gây thất thu ngân sách, ảnh hưởng đến việc chi trả cho các hoạt động công.
Bài 24. Đoạn văn cần nêu được: học sinh lớp 9 cần tìm hiểu và chấp hành pháp luật; quản lí thời gian hiệu quả để học tập tốt; tiêu dùng thông minh, mua sắm theo nhu cầu, tiết kiệm; tôn trọng quyền lợi người tiêu dùng; tuyên truyền, nhắc nhở bạn bè cùng thực hiện. (Chấm theo nội dung, trình bày mạch lạc, đủ số câu.)