Bài 37: Các quy luật di truyền của Mendel

1. Kiến thức trọng tâm

Mendel đã thực hiện các thí nghiệm lai trên đậu Hà Lan và rút ra hai quy luật di truyền cơ bản: quy luật phân li và quy luật phân li độc lập.

Quy luật phân li: trong quá trình hình thành giao tử, mỗi nhân tố di truyền (gene) trong cặp gene tương ứng phân li về một giao tử và giữ nguyên bản chất như ở cơ thể thuần chủng của bố mẹ. Khi lai hai cơ thể thuần chủng khác nhau về một cặp tính trạng tương phản, thế hệ $F_1$ đồng tính về tính trạng trội, thế hệ $F_2$ phân li theo tỉ lệ $3$ trội : $1$ lặn về kiểu hình và $1:2:1$ về kiểu gene.

Quy luật phân li độc lập: các cặp nhân tố di truyền phân li độc lập với nhau trong quá trình hình thành giao tử. Khi lai hai cơ thể thuần chủng khác nhau về hai cặp tính trạng tương phản, thế hệ $F_2$ phân li theo tỉ lệ $9:3:3:1$.

Các quy luật của Mendel là cơ sở giải thích sự di truyền các tính trạng và được ứng dụng trong chọn giống.

2. Ví dụ minh họa

Ví dụ: Lai đậu Hà Lan thuần chủng hạt vàng (trội) với hạt xanh (lặn). Xác định kiểu hình và tỉ lệ ở $F_1$ và $F_2$.

Lời giải: Gọi allele trội quy định hạt vàng là $A$, allele lặn quy định hạt xanh là $a$. Bố mẹ thuần chủng có kiểu gene $AA \times aa$. Thế hệ $F_1$ có kiểu gene $Aa$, toàn hạt vàng. Cho $F_1$ tự thụ phấn, $F_2$ có kiểu gene $1AA : 2Aa : 1aa$, kiểu hình $3$ hạt vàng : $1$ hạt xanh. Kết quả này minh hoạ quy luật phân li của Mendel.

3. Ghi nhớ

• Quy luật phân li: mỗi cặp gene phân li về một giao tử; $F_2$ phân li $3$ trội : $1$ lặn.
• Quy luật phân li độc lập: các cặp gene phân li độc lập; $F_2$ phân li $9:3:3:1$.
• Mendel thí nghiệm trên đậu Hà Lan, đặt nền móng cho di truyền học.