Bài 39: Tái bản DNA và phiên mã tạo RNA

1. Kiến thức trọng tâm

Tái bản DNA là quá trình tổng hợp DNA mới từ DNA mẹ, diễn ra trong nhân tế bào trước khi tế bào phân chia. Nhờ tái bản, thông tin di truyền được truyền nguyên vẹn cho các tế bào con.

Quá trình tái bản diễn ra theo nguyên tắc bổ sung và nguyên tắc bán bảo toàn: hai mạch của DNA mẹ tách nhau, mỗi mạch làm khuôn tổng hợp mạch mới theo nguyên tắc bổ sung A–T, G–C. Kết quả tạo ra hai phân tử DNA con, mỗi phân tử gồm một mạch cũ và một mạch mới giống hệt DNA mẹ.

Phiên mã là quá trình tổng hợp RNA từ một mạch của gene (mạch khuôn). RNA được tổng hợp theo nguyên tắc bổ sung, nhưng thay vì thymine (T), RNA dùng uracil (U) để ghép với adenine (A). Sản phẩm phiên mã là mRNA mang thông tin của gene ra tế bào chất để tổng hợp protein. Các loại RNA khác như tRNA, rRNA cũng tham gia quá trình dịch mã.

2. Ví dụ minh họa

Ví dụ: Gene có mạch khuôn $3'-TAC-GTA-ATT-5'$. Xác định trình tự mRNA được tổng hợp từ gene này.

Lời giải: mRNA được tổng hợp theo nguyên tắc bổ sung với mạch khuôn, trong đó A trên mạch khuôn ghép với U trên mRNA, T ghép với A, G ghép với C, C ghép với G. Mạch khuôn $3'-TAC-GTA-ATT-5'$ cho mRNA $5'-AUG-CAU-UAA-3'$. Đoạn mRNA này mang thông tin mã hoá amino acid và tín hiệu kết thúc quá trình dịch mã.

3. Ghi nhớ

• Tái bản DNA theo nguyên tắc bổ sung và bán bảo toàn, tạo hai DNA con giống DNA mẹ.
• Phiên mã tổng hợp RNA từ mạch khuôn của gene, dùng U thay cho T.
• mRNA mang thông tin gene ra tế bào chất để tổng hợp protein.