1. Kiến thức trọng tâm
Dịch mã là quá trình tổng hợp chuỗi polypeptide dựa trên thông tin của mRNA, diễn ra ở ribosome trong tế bào chất. Trong dịch mã, các codon trên mRNA (mỗi codon gồm ba nucleotide) quy định một amino acid. tRNA mang amino acid tới ribosome và nhận biết codon nhờ bộ ba đối mã. Ribosome di chuyển dọc theo mRNA, các amino acid liên kết với nhau tạo thành chuỗi polypeptide. Khi ribosome gặp codon kết thúc, quá trình dịch mã dừng lại và chuỗi polypeptide được giải phóng.
Chuỗi polypeptide sau khi tổng hợp sẽ gấp cuộn và biến đổi tạo thành protein có cấu trúc và chức năng xác định. Protein tham gia cấu tạo tế bào, xúc tác các phản ứng (enzyme), vận chuyển chất và điều hoà hoạt động sống.
Như vậy, mối quan hệ từ gene đến tính trạng là: gene (DNA) → mRNA → protein → tính trạng. Gene quy định cấu trúc protein, protein quy định tính trạng của cơ thể. Đây là trung tâm của di truyền học phân tử.
2. Ví dụ minh họa
Ví dụ: Đoạn mRNA có trình tự . Cho biết codon mở đầu và codon kết thúc, và số amino acid trong chuỗi polypeptide.
Lời giải: Codon là codon mở đầu, quy định amino acid methionine và báo hiệu bắt đầu dịch mã. Codon là codon kết thúc, không quy định amino acid nào. Codon quy định một amino acid. Vậy chuỗi polypeptide gồm hai amino acid (methionine và amino acid do quy định). Ví dụ này cho thấy trình tự nucleotide trên mRNA quyết định trình tự amino acid của protein.
3. Ghi nhớ
- Dịch mã tổng hợp chuỗi polypeptide tại ribosome theo thông tin mRNA.
- Codon là bộ ba nucleotide quy định một amino acid; có codon mở đầu và codon kết thúc.
- Mối quan hệ: gene → mRNA → protein → tính trạng.