Bài tập — Bài 42: Nhiễm sắc thể và bộ nhiễm sắc thể

Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)

Câu 1. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng kiến thức cần ghi nhớ trong bài Bài 42: Nhiễm sắc thể và bộ nhiễm sắc thể? A. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. B. Nhiễm sắc thể mang gene, gồm DNA liên kết với protein. C. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. D. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác.

Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài 42: Nhiễm sắc thể và bộ nhiễm sắc thể, khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. B. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. C. Bộ lưỡng bội $2n$: các cặp nhiễm sắc thể tương đồng; bộ đơn bội $n$: trong giao tử. D. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại.

Câu 3. Theo phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 42: Nhiễm sắc thể và bộ nhiễm sắc thể, phát biểu nào sau đây là đúng? A. Kết luận ngay kết quả khi chưa đối chiếu với quy tắc hoặc định nghĩa trong bài học. B. Thay đổi toàn bộ quy tắc trọng tâm của bài học theo cảm tính cá nhân. C. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học. D. Nhiễm sắc thể (NST) là cấu trúc mang gene, nằm trong nhân tế bào.

Câu 4. Để nắm vững và vận dụng tốt bài Bài 42: Nhiễm sắc thể và bộ nhiễm sắc thể, học sinh cần lưu ý điều nào sau đây? A. Nhiễm sắc thể chỉ quan sát rõ khi tế bào phân chia. B. Không cần ghi nhớ các lưu ý trọng tâm vì chúng không ảnh hưởng đến việc làm bài tập. C. Áp dụng ngược lại hoàn toàn so với quy tắc và hướng dẫn trong phần kiến thức trọng tâm. D. Chỉ cần đọc lướt tiêu đề bài học mà không cần nắm vững nội dung chi tiết từng mục.

Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học

Bài 1 (Cơ bản — Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm). Dựa vào phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 42: Nhiễm sắc thể và bộ nhiễm sắc thể, em hãy trình bày các khái niệm, quy tắc hoặc nội dung cốt lõi của tiết học và nêu ý nghĩa của chúng.

Bài 2 (Thực hành — Phân tích & Giải mẫu theo ví dụ tiết học). Đọc kĩ tình huống/ví dụ trọng tâm của tiết học dưới đây, sau đó tự trình bày lại các bước thực hiện và nêu nhận xét rút ra:

Ví dụ: Ở ruồi giấm, bộ nhiễm sắc thể lưỡng bội là $2n = 8$. Xác định số nhiễm sắc thể trong tế bào sinh dưỡng và trong giao tử của ruồi giấm.

Bài 3 (Vận dụng — Áp dụng quy tắc ghi nhớ vào bài tập). Vận dụng các điểm ghi nhớ trọng tâm của bài Bài 42: Nhiễm sắc thể và bộ nhiễm sắc thể để giải thích hoặc thực hiện yêu cầu thực hành mở rộng sau:

Lời giải: Tế bào sinh dưỡng (tế bào soma) mang bộ nhiễm sắc thể lưỡng bội, nên có $2n = 8$ nhiễm sắc thể, gồm $4$ cặp tương đồng. Giao tử được tạo ra qua giảm phân mang bộ nhiễm sắc thể đơn bội, nên có $n = 4$ nhiễm sắc thể, mỗi chiếc là một thành viên của cặp tương đồng. Khi thụ tinh, hai giao tử kết hợp khôi phục bộ lưỡng bội $2n = 8$ ở hợp tử.

Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Một mẫu đường mía nặng 34,2 g (chỉ chứa saccharose). Tính số mol saccharose trong mẫu.

Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Vì sao ăn nhiều đồ ngọt dễ gây sâu răng và tăng cân? Giải thích theo kiến thức về carbohydrate.

Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Nêu cách phân biệt ba chất lỏng: ethylic alcohol, acetic acid, nước cất, bằng phương pháp hóa học đơn giản.

Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết

1. Đáp án phần Trắc nghiệm

• Bảng đáp án: 1-B, 2-C, 3-D, 4-A.
• Giải thích chi tiết:
  • Câu 1 (B): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Nhiễm sắc thể mang gene, gồm DNA liên kết với protein."
  • Câu 2 (C): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Bộ lưỡng bội $2n$: các cặp nhiễm sắc thể tương đồng; bộ đơn bội $n$: trong giao tử."
  • Câu 3 (D): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Nhiễm sắc thể (NST) là cấu trúc mang gene, nằm trong nhân tế bào."
  • Câu 4 (A): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Nhiễm sắc thể chỉ quan sát rõ khi tế bào phân chia."

2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành

• Bài 1:
  • Nội dung cốt lõi cần trình bày: Nhiễm sắc thể (NST) là cấu trúc mang gene, nằm trong nhân tế bào. Mỗi nhiễm sắc thể gồm một phân tử DNA liên kết với protein, xoắn cuộn nhiều cấp độ tạo thành cấu trúc đặc trưng.
  • Tổng kết ghi nhớ: Nhiễm sắc thể mang gene, gồm DNA liên kết với protein.; Bộ lưỡng bội $2n$: các cặp nhiễm sắc thể tương đồng; bộ đơn bội $n$: trong giao tử.; Ở người: $2n = 46$, $n = 23$.
• Bài 2:
  • Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Ví dụ: Ở ruồi giấm, bộ nhiễm sắc thể lưỡng bội là $2n = 8$. Xác định số nhiễm sắc thể trong tế bào sinh dưỡng và trong giao tử của ruồi giấm.
  • Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.
• Bài 3:
  • Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 42: Nhiễm sắc thể và bộ nhiễm sắc thể (Nhiễm sắc thể mang gene, gồm DNA liên kết với protein.; Bộ lưỡng bội $2n$: các cặp nhiễm sắc thể tương đồng; bộ đơn bội $n$: trong giao tử.; Ở người: $2n = 46$, $n = 23$.).
  • Lời giải mẫu/Nhận xét: Lời giải: Tế bào sinh dưỡng (tế bào soma) mang bộ nhiễm sắc thể lưỡng bội, nên có $2n = 8$ nhiễm sắc thể, gồm $4$ cặp tương đồng. Giao tử được tạo ra qua giảm phân mang bộ nhiễm sắc thể đơn bội, nên có $n = 4$ nhiễm sắc thể, mỗi chiếc là một thành viên của cặp tương đồng. Khi thụ tinh, hai giao tử kết hợp khôi phục bộ lưỡng bội $2n = 8$ ở hợp tử.
• Bài 4: $n = 34,2 : 342 = 0,1$ mol.
• Bài 5: Đường là thức ăn cho vi khuẩn gây sâu răng; đường dư chuyển hóa thành mỡ dự trữ gây tăng cân.
• Bài 6: Dùng quỳ tím: acetic acid làm quỳ tím hóa đỏ; đốt cháy: ethylic alcohol cháy được, nước không cháy.