1. Kiến thức trọng tâm
Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, nước Mỹ trở thành cường quốc tư bản giàu mạnh nhất: chiếm hơn một nửa sản lượng công nghiệp thế giới, nắm gần 3/4 trữ lượng vàng thế giới, độc quyền vũ khí nguyên tử trong một thời gian. Kinh tế Mỹ phát triển mạnh trong thập niên 1950–1960 nhờ áp dụng thành tựu cách mạng khoa học – kĩ thuật, điều chỉnh cơ cấu kinh tế và hưởng lợi từ các đơn hàng quân sự. Tuy nhiên, từ đầu thập niên 1970, kinh tế Mỹ gặp khó khăn do khủng hoảng năng lượng, cạnh tranh của Tây Âu và Nhật Bản, phong trào đấu tranh trong nước dâng cao.
Về đối ngoại, Mỹ thực hiện chính sách ngăn chặn chủ nghĩa cộng sản, can thiệp vào nhiều khu vực trên thế giới, tham gia Chiến tranh Triều Tiên và chiến tranh xâm lược Việt Nam, gây tốn kém và thất bại nặng nề.
Ở Tây Âu, sau chiến tranh, các nước Anh, Pháp, Tây Đức, I-ta-li-a được Mỹ viện trợ qua Kế hoạch Mác-san nên kinh tế phục hồi nhanh chóng. Thập niên 1950–1970 là thời kì phát triển "thần kì": Tây Đức, I-ta-li-a, Pháp vươn lên thành cường quốc kinh tế. Các nước Tây Âu tăng cường liên kết khu vực, hình thành Cộng đồng Kinh tế châu Âu (EEC) năm 1957, tiền thân của Liên minh châu Âu (EU) ngày nay. Từ thập niên 1970, kinh tế Tây Âu cũng gặp suy thoái nhưng vẫn duy trì vị thế quan trọng trong nền kinh tế thế giới.
2. Ví dụ minh họa
Câu hỏi: Kế hoạch Mác-san (1947) có tác dụng gì đối với Tây Âu và Mỹ?
Lời giải: Kế hoạch Mác-san là chương trình viện trợ kinh tế của Mỹ dành cho 16 nước Tây Âu (1948–1951), trị giá khoảng 17 tỉ đô la. Đối với Tây Âu, kế hoạch giúp các nước phục hồi sản xuất, ổn định xã hội, ngăn chặn sự lan rộng của phong trào cộng sản. Đối với Mỹ, kế hoạch mở rộng thị trường tiêu thụ hàng hóa Mỹ, củng cố ảnh hưởng chính trị của Mỹ ở Tây Âu, biến Tây Âu thành đồng minh trong Chiến tranh lạnh chống Liên Xô. Như vậy, Kế hoạch Mác-san vừa mang tính kinh tế, vừa mang tính chính trị sâu sắc.
3. Ghi nhớ
- Sau 1945: Mỹ là cường quốc tư bản giàu mạnh nhất thế giới.
- 1947: Kế hoạch Mác-san giúp Tây Âu phục hồi kinh tế.
- 1957: Cộng đồng Kinh tế châu Âu (EEC) thành lập.
- Thập niên 1950–1970: Tây Âu phát triển "thần kì"; từ 1970: kinh tế Mỹ và Tây Âu gặp khó khăn.