1. Kiến thức trọng tâm
Đầu năm 1945, tình hình thế giới và trong nước có nhiều chuyển biến thuận lợi cho cách mạng Việt Nam. Phát xít Đức đầu hàng (5/1945), Nhật Bản suy yếu. Ở trong nước, sau cuộc đảo chính Nhật – Pháp (9/3/1945), thực dân Pháp bị lật đổ, Nhật độc chiếm Đông Dương. Đảng Cộng sản Đông Dương phát động cao trào kháng Nhật cứu nước, chuẩn bị tổng khởi nghĩa. Ngày 13–15/8/1945, sau khi Nhật đầu hàng Đồng minh, Hội nghị toàn quốc của Đảng họp tại Tân Trào (Tuyên Quang) quyết định phát động Tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong cả nước. Ngày 16/8/1945, Đại hội Quốc dân họp tại Tân Trào, tán thành chủ trương Tổng khởi nghĩa và bầu Ủy ban Dân tộc Giải phóng Việt Nam do Hồ Chí Minh làm Chủ tịch.
Từ ngày 14/8 đến 28/8/1945, Tổng khởi nghĩa thắng lợi nhanh chóng trên cả nước: Hà Nội (19/8), Huế (23/8), Sài Gòn (25/8) và hầu hết các địa phương giành được chính quyền. Ngày 30/8/1945, vua Bảo Đại thoái vị, chấm dứt chế độ phong kiến ở Việt Nam. Ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình (Hà Nội), Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Cách mạng tháng Tám thắng lợi nhờ sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng, nghệ thuật chớp thời cơ, sức mạnh đoàn kết toàn dân và điều kiện quốc tế thuận lợi. Đây là bước ngoặt vĩ đại, mở ra kỉ nguyên mới: kỉ nguyên độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội.
2. Ví dụ minh họa
Câu hỏi: Vì sao Đảng quyết định phát động Tổng khởi nghĩa vào tháng 8/1945?
Lời giải: Tháng 8/1945 là thời cơ "ngàn năm có một": Nhật Bản đầu hàng Đồng minh nhưng quân Đồng minh chưa vào Đông Dương; chính quyền tay sai Nhật hoang mang, rệu rã; quần chúng đã sẵn sàng sau cao trào kháng Nhật cứu nước. Đảng nhận định nếu chần chừ, thời cơ sẽ mất vì quân Anh, Pháp có thể quay lại. Vì vậy, Đảng phát động Tổng khởi nghĩa ngay khi Nhật đầu hàng, tranh thủ giành chính quyền trước khi quân Đồng minh vào, tạo thế đã rồi về mặt pháp lí và thực tế.
3. Ghi nhớ
- 9/3/1945: Nhật đảo chính Pháp, độc chiếm Đông Dương.
- 13–15/8/1945: Hội nghị toàn quốc của Đảng tại Tân Trào quyết định Tổng khởi nghĩa.
- 19/8/1945: Hà Nội giành chính quyền; 23/8: Huế; 25/8: Sài Gòn.
- 2/9/1945: Tuyên ngôn Độc lập, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời.